Giữ hồn thổ cẩm Srây Skôth

Nghề truyền qua nhiều thế hệ

Trong căn nhà đơn sơ, chị Neáng Chanh Ty tỉ mẩn chỉnh từng sợi tơ trên khung dệt. Động tác quen thuộc ấy đã gắn bó với chị suốt nhiều năm qua. Chị Chanh Ty cho biết, nghề dệt thổ cẩm đến với chị rất tự nhiên. Khi còn nhỏ, chị thường ngồi cạnh bà và mẹ để xem dệt vải. Lớn lên, chị học cách đưa thoi, tạo hoa văn. Dần dà, nghề này trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống. “Nghề dệt thổ cẩm bà ngoại dạy mẹ tôi, rồi mẹ lại dạy tôi. Khi biết dệt thành thạo, tôi cũng hướng dẫn lại cho con gái và vài chị em trong xóm để mọi người cùng giữ nghề”, chị Ty nói.

Chị Neáng Chanh Ty (bên trái) với sản phẩm thổ cẩm của Hợp tác xã Dệt thổ cẩm Khmer xã. Ảnh: DANH THÀNH

Để thích nghi với nhu cầu thị trường, chị Ty và nhiều hộ dân trong ấp đã đa dạng thêm nhiều sản phẩm. Một số gia đình còn kết hợp giới thiệu nghề dệt cho du khách khi đến tham quan địa phương. Theo chị Chanh Ty, ngày trước để có sợi tơ dệt vải, người thợ phải tự trồng dâu, nuôi tằm rồi quay sợi. Công việc khá vất vả và tốn nhiều thời gian. Hiện nay, nguyên liệu tơ tằm được cung cấp từ nơi khác nên công đoạn dệt thuận tiện hơn, nhưng vẫn giữ được chất lượng mềm mịn và độ bóng đẹp của vải. “Mỗi tấm thổ cẩm hoàn chỉnh thường mất từ 5 - 7 ngày làm việc. Thu nhập của người thợ từ 3 - 6 triệu đồng mỗi tháng, góp phần trang trải cuộc sống gia đình”, chị Chanh Ty cho biết.

Bà Neàng Dưm là một trong những nghệ nhân cao tuổi trong nghề dệt thổ cẩm đã gắn bó với đồng bào Khmer ở đây từ nhiều thế hệ. Theo bà Dưm, hiện nay không ít gia đình vẫn có 3 thế hệ cùng ngồi bên khung cửi. Các họa tiết trên thổ cẩm thường gắn với đời sống văn hóa của đồng bào Khmer, như hình ảnh ngôi chùa, hoa lá hay các biểu tượng quen thuộc trong tín ngưỡng. Chính những hoa văn ấy đã tạo nên nét riêng cho sản phẩm thủ công của làng nghề. “Người thợ còn sử dụng nhiều loại cây, củ và quả tự nhiên trong vùng để nhuộm màu vải, nhờ vậy sản phẩm có màu phong phú và mang nét đặc trưng riêng”, bà Dưm nói.

Từng bước vươn xa

Nghề dệt thổ cẩm tại xã An Cư từng có giai đoạn gặp khó khăn do thị trường thu hẹp. Tuy nhiên, nhờ sự hỗ trợ từ các chương trình phục hồi làng nghề, nghề dệt thổ cẩm của đồng bào Khmer vùng Bảy Núi dần được khôi phục. Tiêu biểu là năm 1998, dự án khôi phục làng nghề dệt thổ cẩm Khmer do Tổ chức CARE (Australia) phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh triển khai đã tạo bước chuyển quan trọng.

Đến năm 2002, Hợp tác xã Dệt thổ cẩm Khmer xã Văn Giáo (nay là xã An Cư) được thành lập, tập hợp nhiều hộ dân tham gia sản xuất. Hiện, hợp tác xã có 63 thành viên, trong đó có các nghệ nhân và thợ lành nghề đóng vai trò truyền dạy kỹ thuật dệt truyền thống. Mục tiêu của Hợp tác xã Dệt thổ cẩm Khmer là duy trì sản xuất và nâng cao giá trị văn hóa của sản phẩm. “Mỗi tấm thổ cẩm đều chứa đựng công sức và sự sáng tạo của người thợ. Chúng tôi mong muốn thông qua những sản phẩm này, nhiều người biết hơn về văn hóa Khmer ở An Giang”, chị Neáng Chanh Đa Ty - Giám đốc Hợp tác xã Dệt thổ cẩm Khmer xã An Cư chia sẻ.

Năm 2006, sản phẩm lụa thổ cẩm Văn Giáo được cấp bảo hộ nhãn hiệu tập thể. Năm 2007, nghề dệt thổ cẩm của địa phương được công nhận là làng nghề tiểu thủ công nghiệp truyền thống. Đầu năm 2023, sản phẩm xà rông thổ cẩm của làng nghề được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao, góp phần nâng cao uy tín và giá trị của sản phẩm trên thị trường.

Hiện nay, các sản phẩm thổ cẩm Khmer tại xã An Cư đã có mặt ở nhiều địa phương trong nước và được xuất khẩu sang một số nước như Thái Lan, Campuchia, Myanmar. Một số sản phẩm cao cấp còn được du khách quốc tế lựa chọn khi đến tham quan vùng Bảy Núi.

Những ngày này, làng dệt thổ cẩm Srây Skôth càng thêm nhộn nhịp khi các nghệ nhân tập trung dệt nhiều sản phẩm để kịp phục vụ nhu cầu mua sắm dịp Tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây của đồng bào Khmer. Đây là thời điểm người dân thường chọn mua trang phục truyền thống để mặc khi đi viếng chùa và tham gia các nghi lễ đầu năm. Theo ông Nguyễn Duy Phong - Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã An Cư, địa phương đang tiếp tục hỗ trợ hợp tác xã nâng cao năng lực sản xuất, đồng thời gắn kết làng nghề với các hoạt động du lịch. Việc phát triển làng nghề không chỉ giúp tạo việc làm cho người dân mà còn góp phần gìn giữ nét văn hóa truyền thống của cộng đồng Khmer.

DANH THÀNH