Tết là thời điểm bà con không phải lo cho cái ăn, cái mặc, củi sưởi ấm cho nên mọi người được chơi Tết theo đúng nghĩa, để gặp nhau, sống trọn trong không gian của cộng đồng với phong tục đã ngấm sâu trong từng nếp nhà.
Từ cuối năm, khi những thửa ruộng bậc thang đã ngả sang mầu vàng trầm hơn, sương mù buổi sớm phủ kín sườn núi Tà Chì Nhù, Nậm Nghẹp bước vào nhịp sống khác. Đó chính là không khí lắng lại để chuẩn bị mọi thứ cho Tết. Những ngày Tết, người trong bản đi thăm nhau và còn băng rừng, vượt núi sang tận Trạm Tấu thăm bà con họ mạc. Có những chuyến đi phải băng qua cả cánh rừng Tà Chì Nhù, mất trọn một ngày đi bộ để giữ mối thân tình. Trong những hành trình mùa xuân ấy, người ta không vội, cứ lúc lỉu mang theo rượu ngô, bánh dầy và câu chuyện của bản mình để kể cho bản khác nghe và khi trở về cũng lại cơ man quà cáp và chuyện của nơi khác về kể lại cho nhà mình, bản mình. Đường mòn qua rừng bởi lẽ đó còn là mạch giao lưu, ký ức, kết nối cộng đồng.
Cả bản cùng tổ chức lễ hội Tết với những hoạt động quen thuộc: thi chọi dê, bắt lợn, thi đẩy gậy, thi làm bánh dầy hay đơn giản mà không kém phần xôn xao là thi xem quả bí nhà ai to nhất. Đó là nét sinh hoạt vốn có của đời sống lao động, được đưa vào không gian lễ hội như cách tôn vinh chính công việc, nỗ lực mà bà con đã gắn bó quanh năm suốt tháng. Trẻ em cũng có không gian riêng, bé gái chơi ném pao, bé trai ném con quay. Chơi vì vui, vì quen khi đó là một phần của tuổi thơ miền rừng núi.
Năm nay, Tết ở Nậm Nghẹp vui hơn khi lần đầu tiên bản kêu gọi được nhà tài trợ để trao giải cho các cuộc thi. Những phần thưởng nhỏ nhưng tạo thêm động lực, niềm vui. Điều quan trọng là tinh thần lễ hội vẫn được phát huy, do chính bà con tổ chức, xoay quanh những giá trị nội tại của bản làng, không bị thương mại hóa hay biến thành màn trình diễn.
Ông Kháng A Sáy, Bí thư chi bộ kiêm Trưởng bản Nậm Nghẹp nói về Tết với sự điềm tĩnh rất đặc trưng của người đứng đầu cộng đồng. Với ông, Tết là dịp để cả bản sum vầy, nhìn lại một năm lao động, cùng nhau vượt qua khó khăn. “Cả năm bà con làm nương, làm rẫy vất vả. Đến Tết thì phải cho người ta được vui, được chơi đúng nghĩa. Có như vậy bản mới mạnh, người mới gắn với bản”, ông Sáy nói.
Theo ông, việc tổ chức lễ hội Tết cũng để con cháu hiểu vì sao đồng bào ta giữ Tết dài ngày. Đó là khoảng thời gian để cộng đồng củng cố những mối dây gắn kết, tự nhắc nhớ về cội nguồn, phong tục.
Ông Kháng A Lệnh, Phó Giám đốc Hợp tác xã Nậm Nghẹp, là người trực tiếp đi vận động, kết nối để xin tài trợ trao giải cho các cuộc thi trong lễ hội Tết năm nay. Ông hiểu rất rõ ranh giới mong manh giữa việc tạo thêm động lực và nguy cơ thương mại hóa lễ hội. “Có giải hay không thì bà con vẫn chơi Tết, nhưng có thêm giải thì vui hơn, con trẻ háo hức hơn”, ông chia sẻ. Theo ông, việc đưa yếu tố tài trợ vào lễ hội chính là để khích lệ tinh thần và những giá trị truyền thống có thêm sinh khí trong bối cảnh đời sống đang thay đổi từng ngày.
Ở Nậm Nghẹp còn có những thành viên ở miền xuôi lên, ban đầu chỉ để thăm nom, vãn cảnh rồi vì một cơ duyên mà dừng lại, gắn bó lâu dài. Trong số đó có thể kể tới ông Nguyễn Cao Cường, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã Nậm Nghẹp. Thời gian đầu đến bản, ông không mang theo dự án, cũng không có ý định làm kinh tế ở vùng núi xa xôi. Thấy bà con vất vả, ông hỗ trợ họ bán nông sản, tìm đầu ra sản vật. Những chuyến xe chở nông sản xuống miền xuôi, những cuộc điện thoại kết nối thị trường, ban đầu chỉ là sự giúp đỡ tự nhiên của một người quen, dần dần trở thành nền tảng để hợp tác xã hình thành và phát triển.
Không dừng lại ở đó, ông còn đón tiếp, kết nối nhiều nhân tố từ nơi khác. Với bà con, ông đã là người nhà. Những ngày hội của bản, từ thi chọi dê, đẩy gậy, làm bánh... đến các cuộc vui nhỏ trong dịp xuân, đều có bóng dáng ông, khi thì lặng lẽ đứng phía sau lo việc tổ chức, khi thì trực tiếp cùng bà con kê bàn ghế, dựng sân, chuẩn bị phần thưởng.
Giữa những nếp nhà gỗ đặc trưng của bản, ngôi nhà mới của vợ chồng anh Thào A Vạng mang đến niềm tự hào khó tả. Quanh nhà được trồng thêm những loài hoa quen thuộc của núi rừng, nở đúng độ xuân. Đó là cách gia đình họ góp phần vào cảnh quan chung của bản làng bằng chính sự chăm chút, trân trọng đối với không gian sống.
Anh Vạng cũng là một trong những người sớm thay đổi tư duy để bước vào con đường làm du lịch cộng đồng. Nhận ra lợi thế của cây táo mèo đã gắn bó với đời sống người H'Mông qua nhiều thế hệ cùng không gian thiên nhiên lãng mạn của bản, gia đình anh học cách làm du lịch từ chính những người đi trước trong bản và từ các địa phương lân cận. Thào A Vạng lặn lội sang Hua Tát (Vân Hồ), tìm đến homestay A Chu của Tráng A Chu để tham khảo mô hình, hỏi cách đón khách, tổ chức không gian, giữ gìn nếp nhà truyền thống mà vẫn phù hợp với nhu cầu của du khách.
Trở về bản, cả gia đình anh bắt tay vào làm du lịch cộng đồng theo cách vừa làm, vừa học, lắng nghe góp ý của khách lưu trú, điều chỉnh từng chi tiết nhỏ, từ bữa ăn, chỗ ngủ đến cách kể chuyện về bản làng. Năm qua, cùng với việc mở rộng khu homestay trên đỉnh đồi, anh còn trồng thêm các loại thảo dược bản địa, hướng tới sinh kế mới đồng thời giữ gìn tri thức rừng của người H'Mông. Từng khóm đương quy, hà thủ ô, sa nhân, atiso rừng… được trồng xen dưới tán cây táo mèo, vừa giữ được mầu xanh cho đất, vừa mở ra khả năng kết nối giữa nông nghiệp truyền thống, du lịch trải nghiệm.
Khi Nậm Nghẹp còn đang ngân vang tiếng khèn, tiếng cười của những ngày Tết, bản làng cũng đón thêm nhịp chuyển động mới, đó là đoàn công tác của Đại sứ quán Australia đã về tận bản khảo sát, đánh giá việc thực hiện các dự án hỗ trợ phát triển dành cho phụ nữ và đồng bào dân tộc. Thông qua tài trợ của các dự án, địa phương đang từng bước phát triển mô hình du lịch cộng đồng, đặt trọng tâm vào việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa bản địa của người H'Mông. Từ những nếp nhà trình tường, nghề dệt lanh, may vá truyền thống… đến các lễ hội, trò chơi dân gian… đều được trân trọng, phát huy trong câu chuyện bảo tồn, lan tỏa giá trị.
Cùng với đó, Nậm Nghẹp cũng đang học cách kể câu chuyện bằng ngôn ngữ của thiên nhiên, như: phát huy giá trị đa dạng sinh học để tổ chức các chương trình ngắm cảnh trong rừng, trekking, tham quan bản, trải nghiệm mùa hoa, mùa lúa, mùa mây phủ Tà Chì Nhù… Mỗi hành trình đều góp phần đưa du khách đến gần hơn với vẻ đẹp hoang sơ của núi rừng, đồng thời giúp bà con thêm ý thức gìn giữ rừng, giữ nguồn nước, giữ những con đường mòn đã gắn với bao thế hệ.
Theo Baotuyenquang.com.vn
Đọc nhiều
