Nông dân An Giang tận dụng rơm rạ gia tăng giá trị kinh tế

Trung tâm Khuyến nông tỉnh phối hợp ngành chuyên môn xã Châu Phú thực hiện mô hình quản lý rơm rạ tuần hoàn tại xã Châu Phú.

Ông Mai Hồng Tâm, ngụ ấp Hưng Trung, xã Thạnh Mỹ Tây có 55 công đất tham gia đề án “Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” (đề án 1 triệu ha). Dù giá lúa biến động, nhưng nhờ giảm chi phí đầu tư từ 400.000 - 500.000 đồng/công giúp ông yên tâm hơn về lợi nhuận.

Theo ông Tâm, hiệu quả của quy trình sản xuất đã thể hiện rõ, nhưng việc xử lý rơm sau thu hoạch vẫn là vấn đề cần giải quyết. “Hiện tôi chỉ xử lý rơm theo cách cày vùi nếu không có người thu mua. Nếu dồn nhiều vụ, lượng rơm cày vùi dưới đất sẽ nổi lên khi nông dân cho nước vào ruộng, lúc đó lại phải tốn chi phí xử lý. Tôi rất muốn làm đúng quy trình của đề án 1 triệu ha, nhưng về lâu dài phải có hướng xử lý rơm phù hợp”, ông Tâm cho biết.

Việc tiêu thụ rơm phụ thuộc vào mùa vụ và thời tiết. Vào vụ đông xuân, thời tiết khô ráo nên rơm dễ bán. Sang vụ hè thu, việc thu gom và tiêu thụ rơm khó khăn hơn. Ông Tâm nói: “Giá rơm giờ 25.000 - 30.000 đồng/cuộn nên nông dân cũng muốn bán. Nhưng ruộng ở xa, đường đi khó thì chỉ có cách đốt thôi”. Ông Tâm biết đến việc sử dụng chế phẩm sinh học để xử lý rơm, tuy nhiên do chi phí tăng khiến cách làm này khó nhân rộng.

Từ thực tế trên, việc tìm đầu ra và phương thức sử dụng rơm rạ phù hợp có ý nghĩa quan trọng vừa giúp nông dân có thêm thu nhập vừa hạn chế tình trạng đốt đồng hoặc xử lý phụ phẩm chưa hiệu quả. Trung tâm Khuyến nông tỉnh phối hợp với các địa phương thực hiện mô hình quản lý rơm rạ tuần hoàn, gồm trồng nấm rơm và tận dụng phụ phẩm sau trồng nấm để ủ phân hữu cơ compost. Mô hình được triển khai tại xã Châu Phú với diện tích 1.500m², bước đầu mang lại kết quả tích cực.

Ông Trần Văn Hải, ngụ ấp Bình Châu, xã Châu Phú là người trực tiếp thực hiện mô hình. Ông sử dụng 500 cuộn rơm làm nguyên liệu trồng nấm, thực hiện các khâu xử lý, ủ rơm, xếp mô, cấy meo giống, chăm sóc và thu hoạch theo hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật. Ông còn được hướng dẫn tận dụng bã nấm, kết hợp với các nguyên liệu khác để sản xuất phân hữu cơ compost.

Qua triển khai, mô hình cho thu hoạch khoảng 650kg nấm rơm tươi, giá bán bình quân 60.000 đồng/kg, doanh thu 39 triệu đồng từ nấm và 8 triệu đồng từ giá thể compost. Sau khi trừ chi phí, lợi nhuận gần 15 triệu đồng. Ông Hải cho biết: “Thời gian canh tác nấm rơm ngắn, diện tích không quá lớn nhưng vẫn có thể cho lợi nhuận khá thì nông dân thích lắm. Tôi vận động một số hộ lân cận làm theo vì có hiệu quả thực tế”.

Mô hình cho thấy rơm rạ có thể trở thành nguyên liệu đầu vào cho nhiều hoạt động sản xuất thay vì bị đốt bỏ sau thu hoạch. Việc kết hợp trồng nấm với sản xuất phân bón hữu cơ còn giúp tận dụng phụ phẩm qua nhiều công đoạn, nâng cao hiệu quả sử dụng nguyên liệu và giảm lượng chất thải nông nghiệp.

Hình thành chuỗi giá trị phụ phẩm

Theo Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lê Văn Dũng, với lượng rơm lớn phát sinh sau 3 vụ sản xuất lúa mỗi năm, An Giang cần có phương án xử lý phù hợp. Hiện tỷ lệ thu gom rơm chỉ chiếm từ 8 - 22% diện tích canh tác tùy vụ, trong khi tỷ lệ cày vùi chưa lớn. Hơn 26% diện tích sản xuất lúa vẫn được nông dân xử lý rơm bằng cách đốt đồng theo thói quen.

“Về lâu dài, cần có phương án xử lý hiệu quả để tận dụng nguồn rơm. Nếu người trồng lúa cứ duy trì thói quen đốt đồng sẽ ảnh hưởng đến môi trường, làm suy giảm chất lượng đất và lãng phí nguồn tài nguyên sinh khối”, ông Lê Văn Dũng phân tích.

Ngành nông nghiệp tỉnh đang triển khai nhiều giải pháp nhằm xử lý rơm rạ phù hợp, tạo thêm giá trị kinh tế cho nông dân. Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Hiệp cho biết: “Chúng tôi phối hợp với Viện Nghiên cứu Lúa gạo quốc tế (IRRI) xác định các khu vực ưu tiên, định hướng đầu tư cơ giới hóa thu gom rơm, phát triển chuỗi giá trị rơm rạ bền vững trong thời gian tới. Trên cơ sở đó, sở đề xuất giải pháp khả thi, phù hợp với điều kiện của tỉnh gắn với việc thực hiện hiệu quả đề án 1 triệu ha thời gian tới”.

Cùng với các mô hình tận dụng rơm tại đồng ruộng, Ủy ban nhân dân tỉnh có kế hoạch xây dựng 2 nhà máy điện sinh khối trên địa bàn. Theo đó, Nhà máy điện sinh khối An Giang 1 dự kiến đặt tại xã Vĩnh Gia, có công suất 50MW, nhu cầu nguyên liệu khoảng 260.000 tấn trấu và phụ phẩm nông nghiệp mỗi năm. Nhà máy điện sinh khối Núi Tô 1 tại xã Tri Tôn dự kiến có công suất 20MW, nhu cầu nguyên liệu khoảng 118.000 tấn/năm.

Các nhà máy điện sinh khối được định hướng sử dụng nguồn nguyên liệu phụ phẩm nông nghiệp, mở thêm hướng tiêu thụ cho nguồn nguyên liệu này. Tuy nhiên, để hình thành chuỗi cung ứng ổn định cần gắn quy hoạch vùng nguyên liệu với tổ chức thu gom, vận chuyển và cơ giới hóa, bảo đảm nguồn cung phù hợp với nhu cầu sản xuất. Nếu các giải pháp xử lý được triển khai hiệu quả, rơm rạ sẽ trở thành nguồn nguyên liệu mang lại thu nhập cho nông dân, góp phần giảm đốt đồng, hạn chế phát thải và nâng cao hiệu quả sản xuất lúa.

THANH TIẾN