Phát huy nguồn lực trí tuệ của nhà giáo sau khi nghỉ hưu

Trong giờ học tại Trường trung học phổ thông Việt Đức (Hà Nội). (Ảnh minh họa: ĐẠI THẮNG)

Việc Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 59/2026/TT-BGDĐT quy định về nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu và nhà giáo thỉnh giảng (Thông tư số 59) là bước hoàn thiện quan trọng trong quá trình cụ thể hóa các quy định của Luật Nhà giáo, Luật Giáo dục, Luật Giáo dục nghề nghiệp và Luật Giáo dục đại học, đã nhận được những đánh giá tích cực và đồng tình, ủng hộ của đông đảo chuyên gia, nhà giáo.

Điều đáng chú ý là Thông tư số 59 không chỉ thiết lập cơ chế pháp lý đối với nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu mà còn quy định rõ việc sử dụng lực lượng này phải căn cứ vào nhu cầu thực tế của cơ sở giáo dục; không ảnh hưởng đến chiến lược phát triển đội ngũ kế cận; không thay thế đội ngũ nhà giáo cơ hữu và tuân thủ quy định của pháp luật lao động. Quy định này cho thấy việc sử dụng nhà giáo sau khi nghỉ hưu không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu trước mắt về nhân lực mà còn hướng tới mục tiêu phát triển đội ngũ nhà giáo một cách bền vững.

Trong giáo dục, tri thức không chỉ được truyền đạt qua giáo trình hay bài giảng mà còn được tích lũy từ kinh nghiệm nghề nghiệp, phương pháp sư phạm, năng lực nghiên cứu khoa học và uy tín học thuật của người thầy. Những giá trị ấy được bồi đắp qua nhiều năm giảng dạy, nghiên cứu, hướng dẫn học viên, nghiên cứu sinh và tham gia xây dựng môi trường học thuật. Đây là nguồn lực đặc biệt, góp phần tạo nên chất lượng đào tạo và vị thế của mỗi cơ sở giáo dục.

Đáng chú ý, đối với đội ngũ giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ và các chuyên gia đầu ngành, giá trị không chỉ thể hiện ở hoạt động giảng dạy mà còn ở năng lực định hướng nghiên cứu khoa học, hướng dẫn nghiên cứu sinh, xây dựng chương trình đào tạo, phát triển nhóm nghiên cứu và bồi dưỡng đội ngũ giảng viên trẻ, là nguồn nhân lực chất lượng cao mà Nhà nước và xã hội đã đầu tư trong thời gian dài. Bởi vậy, nhiều nhà giáo sau khi nghỉ hưu vẫn còn đủ sức khỏe, trình độ chuyên môn và mong muốn tiếp tục cống hiến. Việc tạo cơ chế để họ tham gia giảng dạy, nghiên cứu khoa học và hỗ trợ phát triển chuyên môn là nhu cầu thực tế của nhiều cơ sở giáo dục, nhất là ở những lĩnh vực còn thiếu đội ngũ giảng viên có trình độ cao.

Đánh giá về chính sách này, nhiều chuyên gia cho rằng việc Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 59 là chủ trương đúng và cần thiết. Quy định mới không chỉ cụ thể hóa các quy định của Luật Nhà giáo mà còn tạo hành lang pháp lý minh bạch để các cơ sở giáo dục chủ động khai thác hiệu quả nguồn nhân lực chất lượng cao.

Thực tế tại các cơ sở giáo dục cho thấy nhiều nhà giáo sau khi nghỉ hưu vẫn còn sức khỏe, minh mẫn và khát vọng tiếp tục đóng góp cho sự nghiệp giáo dục. Trong bối cảnh một số cơ sở giáo dục, nhất là giáo dục đại học vẫn thiếu giảng viên trình độ cao ở các lĩnh vực chuyên sâu, thì việc tiếp tục sử dụng đội ngũ những người có trình độ đã nghỉ hưu tham gia vào quá trình truyền tải kiến thức, kinh nghiệm cho người học vừa góp phần tận dụng hiệu quả nguồn lực trí tuệ, vừa hỗ trợ nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học.

Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, các cơ sở giáo dục khi triển khai cần căn cứ vào nhu cầu thực tế của đơn vị; đồng thời xem xét toàn diện về năng lực chuyên môn, sức khỏe, khả năng cập nhật tri thức mới và hiệu quả công việc của từng nhà giáo, tránh tư duy “đến tuổi nghỉ hưu là đương nhiên được giữ lại”. Nhà giáo sau khi nghỉ hưu cần được xác định là lực lượng bổ sung, hỗ trợ và dẫn dắt về học thuật, không thay thế quá trình phát triển đội ngũ nhà giáo trẻ. Cùng với đó, cần có cơ chế đánh giá định kỳ trên cơ sở kết quả giảng dạy, nghiên cứu và mức độ đóng góp thực tế để bảo đảm việc sử dụng đội ngũ này thật sự hiệu quả.

Mặt khác, việc sử dụng nhà giáo sau khi nghỉ hưu không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực của các cơ sở giáo dục mà còn phải đặt trong yêu cầu xây dựng và phát triển đội ngũ nhà giáo lâu dài. Vận dụng kinh nghiệm của thế hệ đi trước và đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ kế cận không phải là hai nhiệm vụ tách rời mà cần được triển khai đồng thời, bổ trợ cho nhau trong quá trình phát triển của mỗi cơ sở giáo dục.

Đầu tư xây dựng đội ngũ nhà giáo luôn là đầu tư cho sự phát triển lâu dài. Vì vậy, việc sử dụng hiệu quả đội ngũ nhà giáo sau khi nghỉ hưu cần được nhìn nhận như một giải pháp để khai thác hợp lý nguồn lực trí tuệ đã được tích lũy qua nhiều năm công tác, đồng thời tạo điều kiện để kinh nghiệm nghề nghiệp được chuyển giao cho đội ngũ kế cận. Khi kinh nghiệm được kế thừa, tri thức được lan tỏa và đội ngũ nhà giáo trẻ có thêm điều kiện trưởng thành, chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học sẽ tiếp tục được nâng cao, góp phần đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong giai đoạn mới.

Theo Nhandan.vn