Siết quản lý khoáng sản: Lộ rõ nhiều tồn tại

Toàn tỉnh hiện có 67 giấy phép khai thác khoáng sản còn hiệu lực gồm: 20 giấy phép do Bộ Nông nghiệp và Môi trường cấp, 47 giấy phép do Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh cấp. Có 39 mỏ đang hoạt động, chủ yếu đá vôi xi măng, đá xây dựng, cát san lấp và vật liệu san lấp. Nguồn khoáng sản này phục vụ trực tiếp cho phát triển hạ tầng, tạo nguồn vật liệu cho các công trình trên địa bàn.

Hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn xã Hòn Đất. Ảnh: ĐỨC TRỌNG

Kết luận thanh tra cho thấy, một số doanh nghiệp chưa thực hiện đầy đủ quy định trong quá trình khai thác. Có trường hợp chưa lập hồ sơ môi trường khi điều chỉnh giấy phép, chưa được cấp giấy phép môi trường theo quy định. Một số mỏ đưa vào khai thác nhưng chưa hoàn tất thủ tục thuê đất, hồ sơ đất đai chưa đầy đủ. Việc tuân thủ quy định pháp luật trong hoạt động khoáng sản ở một số đơn vị còn mang tính hình thức.

Công tác kiểm soát sản lượng khai thác còn hạn chế. Thanh tra ghi nhận tình trạng khai thác vượt công suất cho phép tại một số doanh nghiệp. Có đơn vị khai thác vượt hàng trăm ngàn tấn trong một năm so với giấy phép được cấp. Việc khai thác vượt công suất làm suy giảm trữ lượng tài nguyên, gây khó khăn cho công tác quản lý và ảnh hưởng đến quy hoạch khai thác lâu dài.

Nghĩa vụ tài chính cơ bản được thực hiện, nhưng số tiền còn phải nộp vẫn lớn. Tổng số tiền phải nộp hơn 16.089 tỷ đồng, đã nộp hơn 14.708 tỷ đồng, còn phải nộp hơn 1.380 tỷ đồng tính đến ngày 30/11/2025. Tiền cấp quyền khai thác khoáng sản phải nộp hơn 13.909 tỷ đồng. Thuế tài nguyên còn phải nộp hơn 13.725 tỷ đồng. Các khoản thu này liên quan trực tiếp đến nguồn thu ngân sách nhà nước.

Công tác bảo vệ môi trường tại một số mỏ chưa được thực hiện đầy đủ. Thanh tra phát hiện có doanh nghiệp chậm nộp tiền ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường. Có đơn vị chưa thực hiện phương án cải tạo sau khai thác theo quy định. Những hạn chế này làm tăng nguy cơ tác động xấu đến môi trường sinh thái, ảnh hưởng đời sống người dân khu vực khai thác.

Ở góc độ quản lý nhà nước, việc tham mưu ban hành văn bản có thời điểm chưa kịp thời. Một số quyết định liên quan đến khoanh định khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản chưa phù hợp quy định pháp luật. Công tác kiểm tra, giám sát chưa thường xuyên. Việc phát hiện vi phạm còn chậm, dẫn đến một số sai phạm kéo dài.

Cơ quan chức năng đã xử phạt vi phạm hành chính đối với một số doanh nghiệp với tổng số tiền hơn 148 triệu đồng. Tuy nhiên, vẫn còn trường hợp chưa xử lý dứt điểm. Kết luận thanh tra yêu cầu các cơ quan liên quan kiểm điểm trách nhiệm, tăng cường kiểm tra và yêu cầu doanh nghiệp khắc phục các vi phạm.

Khoáng sản là nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế. Việc khai thác hợp lý giúp đáp ứng nhu cầu vật liệu xây dựng và tạo nguồn thu cho ngân sách. Kết luận thanh tra cho thấy yêu cầu siết chặt quản lý, nâng cao trách nhiệm của cơ quan chức năng và doanh nghiệp. Khi kỷ cương được thực hiện nghiêm, hoạt động khai thác khoáng sản sẽ đi vào nền nếp, góp phần phát triển bền vững.

ĐỨC TRỌNG