Tìm hiểu nghi lễ Tết cung đình xưa

\

Nhiều nghi lễ Tết trong cung đình thời Lê Trung hưng được phục dựng tại Hoàng thành Thăng Long - Ảnh: T.ĐIỂU

Trong khuôn khổ các hoạt động dịp Tết Nguyên Đán Bính Ngọ, Trung tâm di sản Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội thực hiện trưng bày về các nghi lễ Tết cung đình thời Lê Trung hưng, phản ánh vai trò của nhà vua và triều đình trong đời sống tinh thần của quốc gia.

Bốn nghi lễ Tết cung đình quan trọng nhất

Theo Trung tâm di sản Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội, dưới chế độ Nhà nước quân chủ, nhà vua và triều đình là người đại diện cho muôn dân, đại diện cho sự hưng thịnh, vững bền của quốc gia. Do đó đã hình thành nên một hệ thống các nghi lễ Tết cung đình vừa trang trọng, tôn nghiêm, biểu thị quyền uy tối cao của bậc thiên tử.

Vào thời Lê Trung hưng, hệ thống nghi lễ Tết cung đình bao gồm một chuỗi nghi lễ diễn ra nối tiếp nhau từ cuối tháng chạp của năm cũ đến mùng 7 tháng giêng năm mới.

Đó là lễ cúng Táo quân, lễ tiến lịch, lễ tiến xuân ngưu (rước trâu đất và thần Câu mang), lễ phất thức (lau rửa và niêm phong ấn), lễ cáp hưởng (mời các vị tiên đế về ăn Tết), lễ thướng tiêu (dựng cây nêu), lễ trừ tịch (cúng giao thừa), lễ tế tổ tiên, lễ chính đán, lễ chúc thọ nhà vua, lễ tế giao (tế trời), lễ khai hạ (hạ cây nêu), lễ khai ấn (mở ấn)...

Trong đó lễ tiến lịch, lễ tiến xuân ngưu, lễ dựng nêu, lễ chính đán là bốn nghi lễ quan trọng nhất trong dịp lễ Tết Nguyên đán.

Bốn nghi lễ này được phỏng dựng bằng tranh vẽ, hiện vật, mô hình, trưng bày giới thiệu tới công chúng.

Nhiều nghi lễ Tết trong cung đình thời Lê Trung hưng được phục dựng tại Hoàng thành Thăng Long - Ảnh: T.ĐIỂU

Lễ tiến lịch là gì? Dựng cây nêu thế nào?

Về lễ tiến lịch, trong các triều đại phong kiến, vua coi mình là thiên tử, là người nối giữa trời và dân nên phải có trách nhiệm làm lịch báo cho dân biết thời gian, thời tiết để làm nông vụ, tế lễ và ổn định đời sống. Có một cơ quan chuyên trách việc làm lịch này.

Thời Lê thành lập Tư Thiên Giám, tiến hành biên soạn các bộ Khâm thụ lịch, Bác trúng kinh... Khi hoàn tất bản thảo và mẫu lịch, Tư Thiên Giám đem trình lên vua. Sau khi được vua duyệt, Tư Thiên Giám tiến hành làm các loại lịch phục vụ triều đình.

Ngự lịch được làm duy nhất một cuốn dâng lên vua; Long phụng lịch để thờ tại Thái miếu, Chí Kính điện, Chính Cung miếu. Quan lịch dùng để ban cho các công hầu bá, văn võ bá quan từ cấp trung ương đến địa phương và Dân lịch ban phát xuống các làng xã.

Đầu tháng 12 chọn ngày giờ tốt tiến hành đóng ấn lên lịch. Ngày 24 tháng chạp, triều đình tổ chức nghi lễ tiến lịch trang trọng tại sân rồng điện Kính Thiên.

Nhiều nghi lễ Tết trong cung đình thời Lê Trung hưng được phục dựng tại Hoàng thành Thăng Long - Ảnh: T.ĐIỂU

Lễ thướng tiêu (dựng cây nêu) được ghi chép lại từ thời Lê Trung hưng. Tư liệu cho biết vào ngày 30 tháng chạp, cây nêu được dựng ở trong cung vua, phủ chúa, dinh thự của các quan lại trước rồi mới đến cây nêu của các nhà dân được dựng lên sau.

Ngọn cây được treo một chiếc phướn dài. Trên ngọn còn có một vòng tròn nhỏ, được treo những chiếc khánh đất, hay linh vật để khi gió thổi, va đập vào nhau kêu leng keng trong gió với ý nghĩa để trừ ma quỷ, mong ước một mùa xuân tươi vui, cả năm an lành, mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi.

Những vật được treo trên cây nêu có thể khác nhau, tùy thuộc vào văn hóa của từng vùng miền.

Mặc dù xưa kia lễ dựng cây nêu được tổ chức vào ngày 30 Tết nhưng Hoàng thành Thăng Long đã thực hiện nghi thức này vào ngày ông Công ông Táo, 23 tháng chạp, với sự tham gia của đông đảo quan khách, đại biểu.

Nhiều nghi lễ Tết trong cung đình thời Lê Trung hưng được phục dựng tại Hoàng thành Thăng Long - Ảnh: T.ĐIỂU

Nghi lễ thả cá chép tiễn ông Công, ông Táo về trời là một phong tục truyền thống của người Việt Nam, thể hiện lòng thành kính với các Táo quân.

Vào ngày 23 tháng chạp âm lịch hằng năm, trong cung đình cũng như các gia đình thực hiện nghi lễ cúng tiễn ông Công, ông Táo về trời, cầu mong sự bình an, thịnh vượng cho quốc gia và gia đình vào năm mới.

Nghi lễ thả cá chép đã được đại diện lãnh đạo Hà Nội và một số tổ chức văn hóa thực hiện vào sáng 10-2 (23 tháng chạp) tại hồ nước trong khuôn viên khu di tích 18 Hoàng Diệu.

Theo Tuổi Trẻ