Con nước cá cơm

Người dân đánh lưới cá cơm trên sông Hậu. Ảnh: THÀNH CHINH

Giữa nắng trưa hanh vàng, trên chiếc xuồng cui chất vun mành lưới, từ dòng kênh anh Bảy Tút lái chiếc máy dầu xịt khói rẽ nước chạy thẳng ra sông Hậu. Đến đoạn có bãi cồn bồi, Bảy Tút ra hiệu cho một người đàn ông nhảy xuống nước giữ chặt cán lưới tại bờ. Sau đó, anh tiếp tục nổ máy kéo mành lưới bao trọn một vùng nước, rồi tấp xuồng vào bãi bồi. Nghề đánh lưới cá cơm không thể đơn độc một mình trên sông, phải có 5 người đi theo thì mới kéo nổi mành lưới nặng trịch để bắt cá. Khi xuồng vừa cắm mỏ neo, những người đàn ông tay cầm tấm lưới hì hục kéo lưới. Việc quan trọng nhất lúc này là đối với người đảm nhiệm bóp mí chì phải nắm kỹ thuật, hai chân lúc nào cũng kẹp sát mí lưới, không để đàn cá luồn lách thoát ra ngoài. Đến khi túi lưới được kéo lên, đàn cá cơm trắng ngần bị tóm gọn nhảy xoi xói dưới nắng, nhìn mê mắt.

Hơn 30 năm gắn bó với nghề “hạ bạc”, Bảy Tút đã thuộc lòng hơi thở của dòng sông. Nghề đánh lưới cá cơm trên sông Hậu được cha ông truyền lại, do đó Bảy Tút nắm rất rành thời gian nào có cá nhiều. Chỉ tay xuống dòng nước lững lờ trôi về nơi vô định, Bảy Tút bật mí, cá cơm có đặc tính lạ lắm, cứ đi theo dòng nước tìm phù du để ăn. Loại cá này thường đi tầng mặt nước, vì vậy con nước vừa ròng là thời điểm cá tập trung vào bờ nhiều. Tận dụng nguồn cá phong phú, ngư dân mang lưới ra sông thu hoạch, bán kiếm thêm thu nhập. “Mành lưới của tôi dài khoảng 100m, mỗi lần bủa bao cả khúc sông, thu hoạch từ 5 - 10kg cá cơm. Hiện nay, cá cơm bán lẻ tại chợ dao động từ 100.000 - 120.000 đồng/kg. Mỗi buổi ra sông đánh lưới cá cơm, trừ chi phí tôi thu nhập khoảng 500.000 đồng”, Bảy Tút nói.

Vào những ngày cuối tuần, nhóm Bảy Tút rủ nhau ra sông bủa lưới kéo cá cơm. Một mớ anh bán kiếm thêm thu nhập, còn một mớ chừa lại đãi khách. “Loại cá này nhỏ, ít xương, dễ ăn, được nhiều người ưa chuộng. Cá cơm ngon nhất là món kho lạt, nhúng lẩu hoặc chiên bột ăn kèm với rau sống đều ngon”, Bảy Tút giới thiệu. Quanh năm, dòng sông Hậu che chở biết bao phận đời lam lũ mưu sinh theo con nước lớn ròng. Mùa nào cũng có những loài cá khác nhau sinh sản trên sông. Bao đời nay, người dân sống ven sông đã thích nghi và am hiểu đặc tính của dòng sông Hậu. Bảy Tút nói rằng, anh là đời thứ 3 biết khai thác cá cơm. Loài cá này xuất hiện từ tháng 11 năm trước đến tháng 5 âm lịch năm sau.

Ngoài kéo lưới vây bắt cá cơm, ngư dân còn sử dụng loại lưới thưa để giăng. Thời điểm này, nhiều ngư dân bơi chiếc xuồng chở lưới ra sông giăng bắt cá cơm loại bằng đầu đũa. Ông Trần Văn Hạnh (65 tuổi), ngụ xã Bình Mỹ, nhà ở xóm cồn Bình Thủy ven sông Hậu thạo nghề giăng lưới cá cơm. Từ nhà ông Hạnh nhìn sang bờ bên kia là điểm cuối con sông Vàm Nao. Hằng ngày, ông Hạnh sống cùng sông nước để khai thác cá. Ông cho biết, mùa này giăng lưới cá cơm mỗi ngày dính từ 10 - 20kg. Cá cơm làm sạch ướp đá được tiểu thương thu mua giá 80.000 đồng/kg, ngày nào trúng mánh, ông Hạnh kiếm được tiền triệu.

Tính đến nay, ông Hạnh mưu sinh trên đoạn sông Hậu và sông Vàm Nao hơn 40 năm. Nhờ khúc sông này mà gia đình ông có cuộc sống tương đối nhàn hạ từ nghề giăng lưới bắt cá. Ông Hạnh bày tỏ, đoạn sông này tôm cá nhiều lắm! Mùa lũ thì ông giăng lưới bắt cá lớn. Mùa này ông giăng lưới thu hoạch cá cơm. “Mùa nào cũng có cá, sống bằng nghề “bà cậu”, quen rồi. Nhờ dòng sông này mà tôi có đồng ra đồng vô, nuôi con khôn lớn. Hiện nay, tại khu vực sông Hậu và sông Vàm nao mỗi ngày có hơn 20 chiếc xuồng thả lưới bắt cá cơm bán cho tiểu thương chở lên TP. Hồ Chí Minh”, ông Hạnh bộc bạch.

Xuôi dòng sông Hậu, chúng tôi đến cù lao Ông Hổ, xã Mỹ Hòa Hưng. Từ lâu khu vực cồn bãi ở đây có nhiều cá cơm. Do đó, đến xế trưa đợi con nước ròng, người dân í ới gọi nhau ra sông đánh lưới cá cơm, khung cảnh vui nhộn. Thỉnh thoảng họ hỏi thăm nhau hôm nay đánh bắt dính cá nhiều hay ít để chia sẻ niềm vui, nỗi buồn của nghề “hạ bạc”. Nhiều năm kinh nghiệm đánh lưới cá cơm, ông Trương Văn Tùng ở cồn Phó Ba, xã Mỹ Hòa Hưng cho biết, con nước lớn ròng thay đổi liên tục theo các tháng. Nhiều khi phải dậy sớm từ lúc gà gáy, tranh thủ ra sông kịp khai thác cá cơm cân cho bạn hàng bán tại các chợ vào buổi sáng. Ngày nào đánh lưới trễ quá phải đem cá bán lẻ khắp đầu trên xóm dưới.

Mặt trời qua khỏi đầu người, ngoài sông sâu, nhiều chiếc xuồng cui rẽ nước xào xạc chở cá về bán tại chợ. Cá cơm tươi rói được mang lên bờ, người dân bu đông mua về chế biến cho buổi cơm chiều ấm áp.

THÀNH CHINH