Hai lúa lên đời công nghệ

Gia đình Hồ Thiện Hải, ngụ phường Long Xuyên ứng dụng AI vận hàng hệ thống tưới tự động trong trồng dưa lưới an toàn.

Buổi trưa ở xã Đông Thái, ông Ngô Văn Việt ngồi trên bộ ván gỗ trước hiên nhà, một tay cầm ly trà, một tay cầm chiếc điện thoại thông minh. Màn hình không phải là cải lương như mọi khi, mà là khung chat của “Tư Ruộng”, cái tên thân mật ông đặt cho trợ lý AI của mình.

Ông Việt nói: “Trước đây tôi chỉ xài điện thoại để nghe gọi, xem tin với nghe vọng cổ. Ai ngờ giờ nó thành kỹ sư nông nghiệp của tôi luôn. Hỏi chuyện ruộng đồng mà nó trả lời rành mạch như cán bộ khuyến nông”.

Ông Việt kể, cơ duyên đến với AI bắt đầu từ những buổi tập huấn ở tỉnh, rồi thêm cháu nội đi học xa về nói sẽ tặng ông một trợ lý mần ruộng. Ban đầu, ông hỏi thử cho vui, từ chuyện xử lý đất phèn, chọn giống lúa, cách bón phân, cho tới kỹ thuật tưới ướt - khô xen kẽ.

Không ngờ, câu nào AI cũng trả lời rõ ràng, có phân tích, có dẫn chứng. “Thấy nó nói trúng quá trời, tôi mới tin. Tôi đặt tên nó là Tư Ruộng cho dễ xưng hô, giống như có thêm một ông bạn nhà nông biết đủ thứ”, ông Việt cười.

Trí tuệ nhân tạo đang giúp nông dân An Giang sản xuất, kinh doanh hiệu quả hơn.

Điều ông tâm đắc nhất là AI giúp ông nhìn lại thói quen canh tác lâu nay. Trước đây, bón phân chủ yếu theo kinh nghiệm cha truyền con nối, thấy lúa hơi vàng là bón, thấy chậm lớn là bón thêm. Từ khi làm theo tư vấn của AI, ông bắt đầu phối trộn phân đơn, bổ sung vi lượng đúng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa.

“Bón đúng lúc, đúng chất, cây lúa khỏe hẳn, phát triển đều, ít sâu bệnh hơn. Vụ 2026, tôi giảm được khoảng 100.000 đồng/công tiền chi phí, mà năng suất lại tăng hơn 50 kg lúa/công. Tính ra, lời thêm thấy rõ”, ông Việt nói.

Không chỉ có ruộng lúa, AI còn theo chân nông dân xuống ao tôm. Ở xã An Biên, ông Nguyễn Văn Trường từng nhiều phen đứng ngồi không yên vì những vụ nuôi tôm ương vèo thất bại. Con giống hao hụt cao, nước ao lúc đục lúc trong, tôm yếu, ăn kém, làm hoài mà không khá. “Tôi làm theo kinh nghiệm là chính, thấy người ta làm sao thì mình làm vậy. Nhưng nuôi tôm mà không nắm kỹ kỹ thuật thì rủi ro dữ lắm”, ông Trường chia sẻ.

Từ khi được giới thiệu về AI trong một buổi sinh hoạt nông dân, ông Trường bắt đầu tập hỏi ChatGPT. Ông hỏi cách chọn con giống khỏe, cách xử lý nước ao, cách ủ men vi sinh, cách phân biệt từng chủng vi sinh cho từng giai đoạn phát triển của tôm. “Lúc đầu gõ chữ còn chậm, hỏi cũng chưa trúng. Nhưng hỏi riết rồi quen, hỏi càng lúc càng đúng ý mình muốn”, ông Trường kể.

Nông dân An Giang thảo luận trong một buổi tập huấn về trí tuệ nhân tạo do Hội Nông dân tỉnh An Giang tổ chức.

Không chỉ dừng ở tư vấn, ông Trường còn mạnh dạn kết hợp AI với thiết bị tự động. Ông lắp hệ thống bật, tắt oxy theo giờ, giảm công lao động, mà môi trường ao nuôi vẫn ổn định. “AI giống như người chỉ đường. Còn mình là người lái xe. Mình làm đúng thì nó mới phát huy hiệu quả”, ông Trường nói một câu gọn mà rất đắt.

Một mô hình khác cũng đang khiến nhiều người bất ngờ là trồng rau màu nhờ AI. Bà Nguyễn Thị Hồng, ngụ xã Giồng Riềng, có gần 3 công đất trồng dưa leo và cải xanh. Trước đây, bà chăm rau theo cảm tính, sâu bệnh xuất hiện mới tìm thuốc, cây còi cọc mới bón phân. Từ khi được con trai hướng dẫn dùng AI, bà bắt đầu chụp hình lá rau bị vàng, gửi vào ứng dụng để hỏi nguyên nhân.

“Nó chỉ ra là thiếu đạm hay thiếu kali, rồi hướng dẫn cách bón phân hữu cơ cho an toàn. Có bữa tôi hỏi: “Sao lá nó quăn quăn vậy?”. Nó trả lời liền: “Có khả năng bị bọ trĩ, nên kiểm tra mặt dưới lá”. Tôi ra coi thử, trúng y chang”, bà Hồng kể.

Từ bỡ ngỡ, ngại công nghệ, không ít nông dân An Giang đã chuyển sang chủ động học hỏi, đặt câu hỏi, so sánh thông tin và chọn cách làm phù hợp với điều kiện thực tế của mình.

Theo ông Nguyễn Văn Trường, để dùng AI hiệu quả, nông dân phải chọn nền tảng chính thống, có nguồn gốc rõ ràng. Quan trọng hơn, người dùng phải cung cấp thông tin thật cụ thể như độ phèn đất, chất lượng nước, thời tiết, mật độ nuôi trồng. “AI giỏi cỡ nào mà mình đưa dữ liệu sai thì nó cũng tư vấn sai. Thành ra con người vẫn là yếu tố quyết định”, ông Trường nhấn mạnh.

Từ thực tế này, nhiều ý kiến cho rằng các cấp, các ngành, đoàn thể cần tiếp tục quan tâm đến việc tập huấn, hướng dẫn nông dân tiếp cận AI một cách bài bản. Không chỉ giới thiệu công cụ, mà còn hướng dẫn cách đặt câu lệnh, câu hỏi đúng, sát với điều kiện sản xuất. Khi đó, AI sẽ không còn là thứ gì đó xa lạ, mà trở thành một phần trong quy trình sản xuất nông nghiệp hiện đại.

Bài và ảnh: AN LÂM