Sáng lạnh, trưa nắng gắt: Vì sao cơ thể dễ "đuối sức" trong những ngày chênh nhiệt?

Trong khí tượng, “biến thiên nhiệt độ ngày - đêm” là chênh lệch giữa nhiệt độ cao nhất ban ngày và thấp nhất ban đêm trong 24 giờ. Khi mức chênh tăng cao, cơ thể phải liên tục chuyển từ trạng thái giữ nhiệt (lúc lạnh) sang thải nhiệt (lúc nóng) trong thời gian ngắn, khiến cơ chế điều nhiệt làm việc nhiều hơn. Nhiều nghiên cứu ghi nhận chỉ số biến thiên nhiệt cao là một yếu tố nguy cơ độc lập liên quan đến khả năng nhập viện, tử vong do tim mạch, đột quỵ và bệnh hô hấp, ngay cả khi nhiệt độ trung bình ngày không quá cực đoan.

“Lạnh bức xạ” buổi sáng và ấm nhanh buổi trưa

“Lạnh bức xạ” (radiative cooling) xảy ra khi ban đêm trời quang mây, mặt đất tỏa nhiệt mạnh lên cao dưới dạng tia hồng ngoại, trong khi phía trên gần như không có mây và hơi nước làm “chăn giữ nhiệt”. Nhiệt bị phát tán mà không được giữ lại, khiến lớp không khí sát mặt đất lạnh hơn đáng kể từ nửa đêm đến gần sáng, dù nhiệt độ dự báo chung không quá thấp.

Khi mặt trời lên trong điều kiện bầu trời ít mây, bức xạ mặt trời chiếu trực tiếp làm mặt đất, bê tông, nhựa đường nóng lên nhanh chóng. Trong vài giờ, nhiệt độ ngoài trời có thể tăng hơn 10 độ C, tạo cảm giác chuyển nhanh từ “lạnh buốt” sang “nắng gắt” trong cùng một ngày.

Cơ thể bị ảnh hưởng thế nào?

"Khi trời rất lạnh vào sáng sớm, mạch máu dưới da co lại để dồn máu về tim, não và các cơ quan quan trọng, làm huyết áp tăng và nhịp tim nhanh hơn. Nhiệt độ thấp kèm dòng chảy chậm khiến máu dễ “đặc” hơn, tăng nguy cơ hình thành cục máu đông trong lòng mạch - yếu tố thuận lợi cho đột quỵ và nhồi máu cơ tim ở người có xơ vữa. Đây cũng là giai đoạn huyết áp vốn đã có xu hướng cao hơn theo nhịp sinh học buổi sáng", bác sĩ Huy Hoàng phân tích,

Đến trưa, khi nhiệt độ tăng nhanh, mạch máu ngoại vi giãn ra để tỏa nhiệt, huyết áp có thể dao động, đôi khi tụt nhẹ gây chóng mặt, choáng váng. Sự chuyển đổi liên tục từ co mạch mạnh sang giãn mạch rồi lại co khi chiều tối trở lạnh tạo thêm áp lực lên thành mạch, có thể góp phần làm bong mảng xơ vữa hoặc nứt phình mạch ở người cao tuổi. Về hô hấp, hít không khí lạnh, khô buổi sáng làm niêm mạc đường thở mất nước, lông chuyển quét bụi hoạt động kém, chất nhầy đặc hơn, tạo điều kiện để virus, vi khuẩn bám dính và gây viêm.

Ở người bị hen hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, thay đổi đột ngột về nhiệt độ và độ ẩm là yếu tố điển hình kích phát cơn khó thở, khò khè. Một số nghiên cứu ghi nhận biến thiên nhiệt cao liên quan đến tăng số cuộc gọi cấp cứu, đặc biệt vì bệnh tim mạch và hô hấp, cho thấy dao động nhiệt độ trong ngày có thể làm gia tăng gánh nặng lên hệ thống cấp cứu y tế.