TỪ TRANG BÁO ĐẾN CUỘC SỐNG - Bài cuối: Công nghệ đổi thay, sứ mệnh không đổi

Câu chuyện của anh Thanh cũng là hình ảnh thu nhỏ của nhiều phóng viên trong môi trường hiện đại. Chuyển đổi số không chỉ thay đổi cách thông tin được truyền tải mà còn làm thay đổi chính phương thức tác nghiệp của người làm báo. Từ hiện trường đến tòa soạn, từ mặt báo in đến các nền tảng số, báo chí đang bước vào một hành trình chuyển mình mạnh mẽ. Sự chuyển mình ấy cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với người làm báo trong việc giữ vững tính chính xác, trách nhiệm và bản lĩnh nghề nghiệp.

Phóng viên Lê Thiện Thanh trong một lần tác nghiệp. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Từ thích ứng đến làm chủ công nghệ

Nghề báo với anh Thanh chưa bao giờ có khái niệm giờ hành chính. Có những ngày anh xuất phát từ lúc trời chưa sáng để theo chân một đoàn công tác. Nhiều hôm vừa kết thúc cuộc họp buổi sáng, anh đã tiếp tục di chuyển đến hiện trường khác. Anh Thanh chia sẻ: “Tôi đảm nhận gần như toàn bộ quy trình sản xuất một tác phẩm báo chí. Từ tìm đề tài, liên hệ nhân vật, ghi hình, ghi âm, chụp ảnh, viết lời bình, dựng hình, làm phát thanh. Nhiều lúc dẫn hiện trường luôn”.

Theo anh Thanh, chuyển đổi số đang làm thay đổi mạnh mẽ cách thức tác nghiệp của người làm báo. Để đáp ứng yêu cầu của môi trường báo chí hiện đại, mỗi phóng viên phải chủ động học hỏi, làm chủ nhiều kỹ năng và thích ứng với tác nghiệp đa nền tảng. Vì vậy, việc một người đảm nhiệm nhiều công đoạn đã trở thành chuyện quen thuộc, đồng thời kéo theo áp lực ngày càng lớn về tốc độ và độ chính xác. “Tin tức bây giờ cần nhanh nhưng vẫn phải chính xác. Có những trường hợp chỉ vài giờ sau khi tác nghiệp là sản phẩm phải lên sóng. Mình vừa chọn hình, xử lý âm thanh, viết lời bình, vừa rà soát thông tin. Áp lực lúc nào cũng có. Nhiều tình huống diễn ra chỉ trong vài giây. Nếu chậm một nhịp, khoảnh khắc quan trọng có thể trôi qua mãi mãi. Nhưng cũng chính điều đó tạo nên sức hấp dẫn của nghề”, anh Thanh nói.

“Một nhà báo tiền bối từng nói: “Đừng để đôi giày của mình sạch quá”. Với tôi, đó không chỉ là lời nhắc về nghề nghiệp mà còn là trách nhiệm. Bởi dù công nghệ hiện đại đến đâu, tác phẩm báo chí vẫn phải bắt đầu từ những bước chân đi vào đời sống. Đôi giày vương bùn đất, bụi đường chính là dấu vết của hành trình tìm đến sự thật”, nhà báo Đặng Bích Linh - phóng viên Báo và Phát thanh - Truyền hình tỉnh An Giang chia sẻ.

Nhắc đến những chuyến tác nghiệp đáng nhớ, anh Thanh kể về hành trình theo dõi sự kiện A80 tại Hà Nội. Từ điểm gửi xe, anh mang theo ba lô thiết bị đi bộ hơn 5km giữa dòng người đông kín các tuyến phố trung tâm để tìm vị trí ghi hình thuận lợi. Khi đoàn diễu hành đi qua cũng là lúc cuộc chạy đua mới bắt đầu. Ngay trên vỉa hè, anh chuyển dữ liệu sang máy tính, viết bản tin nhanh và gửi từng tệp hình ảnh về tòa soạn. “Khi thấy tác phẩm của mình được phát sóng đúng thời điểm, mọi mệt mỏi hôm đó đều trở nên xứng đáng”, anh Thanh nhớ lại.

Không phải chuyến công tác nào cũng thuận lợi. Ở một số địa bàn vùng sâu, vùng xa, sóng điện thoại chập chờn khiến việc truyền dữ liệu trở thành thử thách thực sự. Có lúc anh phải liên tục di chuyển để tìm vị trí có tín hiệu ổn định chỉ để gửi vài tấm ảnh hoặc một đoạn video ngắn về cơ quan. Anh Thanh nhận thấy, công nghệ đã giúp rút ngắn đáng kể thời gian sản xuất nội dung, nhưng công nghệ chỉ là công cụ. Người làm báo vẫn phải có nền tảng nghiệp vụ vững vàng, chủ động học hỏi cái mới và thích ứng với môi trường số. Quan trọng hơn, quy trình kiểm chứng thông tin không thể bị rút gọn.

Sau nhiều giờ trước màn hình máy tính, những khung hình lần lượt nối tiếp nhau thành một câu chuyện hoàn chỉnh. Bản tin gửi đi, anh Thanh lại chuẩn bị cho chuyến tác nghiệp tiếp theo. Bởi phía sau mỗi tác phẩm đến với công chúng không chỉ có công nghệ, mà còn có những bước chân ngoài hiện trường và ngọn lửa nghề vẫn âm thầm cháy trong người làm báo.

“Tôi thường xuyên theo dõi báo An Giang và các kênh truyền hình của Báo và Phát thanh - Truyền hình tỉnh An Giang để cập nhật thông tin về tình hình địa phương. Nhiều tin, bài phản ánh rất gần gũi với cuộc sống của người dân, từ những vấn đề ở cơ sở đến những mô hình hay, cách làm hiệu quả để mọi người cùng học hỏi. Tôi mong báo chí sẽ tiếp tục đồng hành với người dân, phản ánh kịp thời những vấn đề của cuộc sống, lan tỏa hơn nữa gương người tốt, việc tốt để góp phần xây dựng quê hương ngày càng văn minh, phát triển”, anh Đỗ Vũ Tính, ngụ ấp Thiên Tuế, đặc khu Kiên Hải nói.

Giữ vững “gốc nghề”

Công nghệ sẽ tiếp tục thay đổi, những nền tảng mới sẽ xuất hiện, trí tuệ nhân tạo cũng tham gia ngày càng sâu vào quá trình sản xuất báo chí. Nhưng sẽ có những điều không thể thay thế: Sự dấn thân để kiểm chứng sự thật, khả năng cảm nhận những chuyển động của cuộc sống và trách nhiệm của nhà báo trước công chúng.

Một buổi sáng tác nghiệp tại sự kiện quảng bá du lịch ở Núi Cấm, chỉ khoảng 10 phút sau khi chương trình kết thúc, anh Nguyễn Chí Công - phóng viên Tuổi Trẻ, phụ trách địa bàn An Giang đã hoàn thành bản tin gửi về tòa soạn. Ít phút sau, anh tiếp tục gửi thêm đoạn clip ngắn về cảnh sắc nơi đây.

Sau 12 năm làm nghề, anh Công chứng kiến sự thay đổi mạnh mẽ của báo chí. Tin tức được sản xuất nhanh hơn, trên nhiều nền tảng hơn. Một sự kiện có thể đồng thời trở thành bài viết, video, hình ảnh hoặc nội dung mạng xã hội chỉ trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, theo anh, công nghệ chỉ hỗ trợ người làm báo thực hiện công việc hiệu quả hơn, chứ không thể thay thế sự trung thực và trách nhiệm xã hội. Anh Công chia sẻ, điều khiến anh gắn bó với nghề không phải là tốc độ của công nghệ, mà là cảm giác mỗi bài báo được đăng tải có thể giúp một hoàn cảnh khó khăn được quan tâm, một bất cập được nhìn nhận hoặc một mô hình hay được lan tỏa.

Bước chân người phóng viên ấy đã đi qua nhiều vùng đất của An Giang, từ miền núi, hải đảo đến những vùng sâu, vùng xa. Mỗi ngày, anh đều chủ động theo dõi, cập nhật thông tin trên địa bàn phụ trách để kịp thời phát hiện vấn đề, tìm kiếm đề tài. Có những ngày, nhiều sự kiện diễn ra cùng lúc, anh thực hiện liên tiếp 3 - 4 tin, bài cho các nền tảng khác nhau. Nhịp độ công việc nhanh, yêu cầu thông tin phải được chuyển tải gần như ngay lập tức, nhưng với anh Công đó đã trở thành một phần quen thuộc của nghề báo hiện đại.

Hôm chúng tôi gặp, anh Công đang ngồi bên ven đường để hoàn tất bài viết tuyến đê biển Tây bị sạt lở. Vừa nhấn bàn phím gõ chữ anh Công vừa nói: “Tác nghiệp bây giờ phải nhanh hơn trước rất nhiều. Có những sự kiện vừa kết thúc là phải viết tin, xử lý hình ảnh và gửi về tòa soạn ngay. Nhưng nhanh không có nghĩa là làm qua loa. Càng áp lực về thời gian, người làm báo càng phải cẩn trọng trong kiểm chứng thông tin để bảo đảm độ chính xác”.

Trong thời đại số, khi ai cũng có thể trở thành “người đưa tin” bằng một chiếc điện thoại thông minh, lợi thế lớn nhất của báo chí chính thống không nằm ở việc đưa tin sớm vài phút, mà ở độ tin cậy của thông tin. Ở góc nhìn của một phóng viên trẻ, anh Bùi Trọng Nhân - phóng viên Ban VOV Giao thông Quốc gia, Đài Tiếng nói Việt Nam thường trú tại An Giang cho rằng người làm báo phải thích ứng với sự thay đổi, nhưng đồng thời phải giữ vững “gốc nghề”. “Dù công nghệ thay đổi thế nào, người làm báo vẫn phải giữ vững những nguyên tắc cơ bản: Đi hiện trường, kiểm chứng thông tin và phản ánh sự việc một cách trung thực”, anh Nhân nói.

Anh Nhân kể, có những ngày tác nghiệp tại hiện trường tai nạn giao thông, phóng viên vừa phải bảo đảm an toàn, vừa liên tục cập nhật diễn biến về tòa soạn. Trong khi lực lượng chức năng đang phong tỏa hiện trường, thông tin ban đầu phải được xác minh nhanh từ nhiều nguồn khác nhau. Chính vì vậy, anh Nhân luôn đặt yêu cầu kiểm chứng thông tin lên hàng đầu. “Không có thời gian để chờ đầy đủ mọi thứ rồi mới viết. Nhưng nếu thiếu kiểm chứng thì sai một chi tiết nhỏ cũng ảnh hưởng toàn bộ bản tin. Áp lực lớn nhất hiện nay là sự song hành giữa tốc độ và sự chính xác. Mạng xã hội đẩy thông tin đi rất nhanh, nhưng báo chí buộc phải đi cùng tốc độ đó kèm theo sự chuẩn xác”, anh Nhân nói.

Nhà báo Đoàn Hồng Phúc - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo tỉnh cho rằng báo chí đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ với nhiều cơ hội và thách thức mới. Công nghệ hiện đại mở ra những phương thức tác nghiệp hiệu quả hơn, nhưng người làm báo phải biết làm chủ công nghệ, giữ vững bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội. “Dù công nghệ phát triển đến đâu, người làm báo vẫn phải luôn xứng đáng là chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng, văn hóa của Đảng như Bác Hồ từng căn dặn”, ông Phúc nói.

Từ những chuyến đi cơ sở, những tác phẩm góp phần làm thay đổi cuộc sống đến hành trình lặng thầm phía sau mỗi giải thưởng, người làm báo An Giang hôm nay vẫn đang tiếp nối sứ mệnh ấy trong một môi trường truyền thông nhiều đổi thay. Công nghệ có thể làm thay đổi cách thức tác nghiệp, nhưng không làm thay đổi giá trị cốt lõi của nghề báo: Phản ánh trung thực cuộc sống, lan tỏa những điều tích cực và phụng sự Nhân dân. Đó cũng là hành trình mà những người làm báo vẫn đang bền bỉ tiếp nối mỗi ngày, để những trang báo không chỉ ghi lại hơi thở cuộc sống, mà còn góp phần tạo nên những đổi thay từ chính cuộc sống ấy.

TÚ MINH - BẢO TRÂN