Bánh quê níu lòng người

Sáng sớm, bà Nguyễn Thị Sáu, người có hơn 20 năm làm bánh dân gian ở phường Long Xuyên bưng xề bánh da lợn đặt lên bàn, tay thoăn thoắt cắt từng miếng bánh xanh mướt, thơm mùi lá dứa và nước cốt dừa. Trong khi đó, cô con gái út của bà Trần Mai Xuân trả lời khách đặt mua trên mạng xã hội. Bà Sáu cười hiền nói: “Hồi trước, tôi làm bánh chủ yếu bán ở chợ, ai đặt số lượng lớn thì mới làm thêm. Giờ khác rồi, bán ở chợ một phần nhỏ, duy trì mối quen mua ăn sáng, còn lại gia đình tôi bán online. Ngày hôm trước, con tôi sẽ đăng bài, ai đặt món nào thì gom lại đi chợ làm theo số lượng, hôm sau giao hàng. Vậy mà có ngày bán được cả trăm hộp bánh”.

Quầy bánh dân gian tại Ngày hội Doanh nhân năm 2026, phường Long Xuyên. Ảnh: KHÁNH AN

Theo lý giải của bà Sáu, khách bây giờ thích bánh quê vì ăn vừa ngon vừa gợi cảm giác gần gũi. Ngán cơm tấm, phở… họ chọn hộp bánh ngọt ăn sáng. Bữa ăn no vừa đủ, phù hợp tính chất công việc bận rộn mà lại khá tiết kiệm. Nhiều người ở xa đặt mua để biếu bạn bè hoặc gửi cho người thân xa quê. “Có mấy cô ở TP. Hồ Chí Minh đặt hoài mỗi tuần. Họ nói ăn miếng bánh nhớ hồi nhỏ ngồi chờ ngoại hấp bánh bên bếp củi. Nghe vậy, tôi cũng vui. Đó cũng là ký ức của tôi, khi nhìn người lớn tất bật làm bánh cho con cháu ăn. Theo thời gian, ông bà dần qua đời, tôi lại tiếp tục giữ tay nghề làm bánh”, bà Sáu bùi ngùi kể.

Chị Nguyễn Huyền Trâm, ngụ xã Thạnh Mỹ Tây cũng lớn lên từ nồi bánh của mẹ. Chị chọn lựa gắn bó với bếp nhà, với quê cũ, chứ không bôn ba tìm việc như bạn cùng lứa. Chị Trâm kể, lúc đầu chị cũng thích đi xa, trải nghiệm môi trường mới. Nhưng dịch COVID-19 làm đảo lộn mọi thứ, người đi xa có khi chẳng kịp trở về. “Bởi vậy, tôi thấy quyết định sống ở quê là phù hợp với bản thân. Nghề làm bánh tuy không giàu, nhưng vẫn đủ trang trải cuộc sống hằng ngày”, chị tâm sự.

Chị Trâm còn ví von, 28 năm qua, chị ăn bánh quê nhiều hơn ăn cơm. Món chị thích nhất là bánh bò rễ tre. Mà ngặt nỗi, chị lại không khéo canh ủ bột. Trời nắng nóng, bột nở ra rất nhanh, trời mát thì tốc độ chậm hơn, sai thời điểm là coi như bỏ mẻ bánh. Mẹ chị sử dụng bột bánh bò men cơm rượu đường thốt nốt dặn: “Khi bột đạt sẽ nổi tim li ti, khấy nghe xèo xèo vui tai như bột đang “thở”. Đó là lúc men hoạt động tốt, bánh dễ lên rễ tre, trong veo, dai mềm, thơm mùi thốt nốt”. Chị đem bí quyết đó áp dụng, đổi lại lượng khách mua bánh ngày càng nhiều.

Không chỉ xuất hiện ở chợ, bánh quê giờ “lên ngôi” ở khắp hội chợ, thậm chí có hẳn ngày hội bánh dân gian khắp mọi miền. Một trong những món được nhiều người tìm mua gần đây là bánh bò thốt nốt. Loại bánh có màu vàng tự nhiên, vị ngọt thanh và thơm nhẹ này gắn liền với vùng Bảy Núi. Người làm bánh cho biết, bí quyết nằm ở đường thốt nốt nguyên chất và công đoạn ủ bột. Ngoài bánh bò, bánh chuối hấp, bánh đậu xanh hình trái cây… xuất hiện khá nhiều trong các hội chợ ẩm thực.

Anh Nguyễn Minh Khang (23 tuổi), ngụ phường Châu Đốc vốn quen sống ở phố thị, tiếp cận nhiều với gà rán, mì cay. Nhưng bánh quê vẫn là “đặc sản” đối với anh. “Mỗi lần đi hội chợ, tôi đều ghé gian hàng bánh quê. Ăn mấy món này thấy nhẹ nhàng, không ngán, có cảm giác gần gũi hơn mấy món thức ăn nhanh. Tôi thích nhất là bánh chuối hấp với bánh da lợn, nói chung là các loại bánh có nước cốt dừa béo ngậy”, anh Khang bày tỏ.

Sự thay đổi trong cách bán hàng đang mở thêm cơ hội cho người làm bánh dân gian. Trước đây, bánh chủ yếu bán trong ngày ở chợ địa phương nên đầu ra khá bấp bênh. Nay nhiều nơi biết đóng gói hút chân không, bảo quản lạnh để gửi đi xa. Một số hộ kinh doanh còn đầu tư bao bì đẹp mắt, in nhãn sản phẩm để tham gia hội chợ, chương trình OCOP hay các phiên chợ đặc sản vùng miền.

Dù vậy, người làm bánh vẫn giữ nếp cũ trong từng công đoạn. Nhiều nơi còn dùng bếp củi, hấp bánh bằng xửng lớn như cách làm của ông bà ngày trước. Ông Võ Văn Tám - người chuyên làm bánh bò thốt nốt ở phường Tịnh Biên nói: “Cái hồn của bánh quê nằm ở sự chân chất, không cầu kỳ trong chế biến lẫn bày trí. Quan trọng là khi ăn thơm mùi dừa, mùi nếp, nếm được vị ngọt của thốt nốt quê mình là sẽ thấy được cái tình của người làm. Bánh công nghiệp đâu có được những điều này”.

Theo ông Tám, điều đáng mừng là lớp trẻ ngày nay bắt đầu quan tâm hơn đến bánh dân gian. Nhiều bạn tìm học nghề, quay video giới thiệu món bánh quê lên mạng xã hội. Có người trẻ nối nghề, lớp xưa như ông yên tâm hẳn.

Những cái bánh miền Tây cứ vậy mà đi xa hơn khỏi lũy tre, bến nước quen thuộc. Có khi chúng nằm gọn trong chiếc hộp gửi lên phố thị, có khi xuất hiện đầy màu sắc trên mạng xã hội. Nhưng dù ở đâu, người ta vẫn nhận ra hương vị rất riêng của quê nhà, thứ hương vị mộc mạc, ngọt lành như cách người miền Tây vẫn sống và đối đãi nhau bấy lâu nay.

KHÁNH AN