Đình ở Vĩnh Phong

Tượng Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực trước đình Thần Hoàng Bổn Cảnh, xã Vĩnh Phong. Ảnh: PHẠM HIẾU.

Tọa lạc ấp Cạnh Đền, xã Vĩnh Phong, đình thờ Thần Hoàng Bổn Cảnh hiện diện như một chứng nhân của thời gian. Theo Ban Trị sự đình, cách đây gần 140 năm, dòng họ Võ và họ Sử từ miền Trung theo dòng người mở cõi phương Nam đến vùng đất Cạnh Đền lập nghiệp. Thuở ấy, Cạnh Đền còn là vùng đất hoang vu, lau sậy um tùm, dân cư thưa thớt, thú dữ luôn rình rập… “Trong tâm thức của người Việt, ở đâu có làng, ở đó có đình. Vì vậy, các bậc tiền nhân lập ngôi miếu nhỏ bằng cây lá để thờ Thần Hoàng Bổn Cảnh và duy trì việc cúng kiếng vào ngày rằm, 16 tháng giêng hằng năm, với ước nguyện được thần linh che chở, phù hộ mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, cuộc sống bình yên. Ngôi miếu nhỏ đơn sơ đã giúp cho những cư dân đầu tiên thêm vững lòng bám đất”, ông Nguyễn Văn Dậu - Trưởng Ban Trị sự đình thờ Thần Hoàng Bổn Cảnh cho biết.

Năm 1887, miếu được sửa sang thành ngôi đình rộng lớn hơn, nhưng vẫn bằng cây lá. Đến năm 1928, hậu duệ dòng họ Võ và họ Sử cùng người dân có điều kiện xây dựng lại ngôi đình kiên cố bằng bê tông, lợp mái ngói khang trang, sạch đẹp. Mỗi mùa lễ cúng, mọi người lại quây quần dâng hương, cầu cho quốc thái dân an, gia đình mạnh khỏe, con cháu làm ăn thuận lợi.

Tuy nhiên, cũng như nhiều công trình tín ngưỡng ở vùng châu thổ Cửu Long, trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, đình từng nhiều lần bị bom đạn, pháo kích làm hư hỏng. Có thời điểm, ngôi đình chỉ còn lại nền móng và vài dấu tích cũ. Dẫu vậy, trong ký ức người dân Cạnh Đền, ngôi đình chưa bao giờ mất đi. “Năm 1946 - 1947, khi thực dân Pháp mở rộng chiếm đóng địa bàn, để không bị giặc chiếm đình đóng đồn, Ban Trị sự đình thống nhất cùng Ủy ban kháng chiến hành chánh xã Vĩnh Phong phá hủy đình, chỉ dựng lại căn nhà nhỏ lợp lá làm nơi cúng lệ hằng năm. Vật dụng bằng kim loại như đồng, thau, sắt của đình cũng được hiến cho xưởng công binh chế tạo vũ khí; các loại gỗ quý trong đình cũng được bán, quyên góp cho Hội Bảo trợ dân quân xã Vĩnh Phong ủng hộ bộ đội về đóng quân đánh giặc”, ông Dậu kể.

Sau ngày đất nước thống nhất, cuộc sống dần ổn định, năm 1977, hậu duệ dòng họ Võ cùng người dân trong vùng xây lại ngôi đình bằng bê tông trên nền đất cũ. Người góp vật liệu, người góp ngày công, người cao tuổi thì hướng dẫn cách bài trí bàn thờ, phục dựng các nghi lễ truyền thống theo ký ức của cha ông. “Năm 1995, Ban Trị sự đình cho địa phương mượn đất trong khuôn viên đình để xây dựng và lập Trường Tiểu học Vĩnh Phong, đến nay ngôi trường vẫn đều đặn vang tiếng học trò. Những đứa trẻ từng ê a đánh vần dưới mái trường năm nào giờ đã trưởng thành, nhiều người trở thành cán bộ, công chức đang công tác ở xã, ở tỉnh, góp sức xây dựng quê hương”, ông Dậu cho biết.

Đến năm 2004, đình một lần nữa được trùng tu khang trang như hiện nay. Cũng trong năm này, Ban Trị sự đình cung thỉnh tượng Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực về phối thờ và tổ chức lễ giỗ trọng thể vào ngày 28/8 âm lịch hằng năm. Đình còn thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh, các bậc tiền hiền, hậu hiền có công khai khẩn, mở đất và gìn giữ xóm làng. Vì vậy, đình Thần Hoàng Bổn Cảnh không đơn thuần là nơi sinh hoạt tín ngưỡng dân gian mà đã trở thành không gian văn hóa đặc biệt, nơi hội tụ những giá trị lịch sử, truyền thống yêu nước, đạo lý uống nước nhớ nguồn và tinh thần gắn kết cộng đồng, góp phần bồi đắp bản sắc văn hóa cho vùng đất Vĩnh Phong.

Ông Võ Văn Kiệt - hậu duệ dòng họ Võ cho biết hầu như gia đình nào ở xứ Cạnh Đền cũng từng có kỷ niệm gắn với ngôi đình. Vào dịp lễ kỳ yên, lễ cúng Thần Hoàng hay những ngày đầu năm mới, người dân dù đi làm ăn xa cũng trở về thắp nén hương, cầu mong một năm bình an… Dù trải qua nhiều thăng trầm, song vai trò của ngôi đình vẫn không hề phai nhạt trong tâm thức người dân. “Cha ông chúng tôi luôn dặn con cháu phải giữ gìn ngôi đình, vì đây là nơi nhắc nhớ nguồn cội, những người đầu tiên đến khai phá vùng đất này, góp phần cho Vĩnh Phong có được như hôm nay”, ông Kiệt nói.

Trải qua hơn 1 thế kỷ tồn tại, đình Thần Hoàng Bổn Cảnh, xã Vĩnh Phong vẫn duy trì đều đặn các nghi lễ truyền thống, trở thành điểm hẹn văn hóa, tâm linh của người dân trong và ngoài tỉnh. Hằng năm, đình tổ chức 4 lễ chính gồm lễ kỳ yên, lễ hạ điền, lễ thượng điền và lễ giỗ Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực. Mỗi nghi lễ đều mang ý nghĩa riêng nhưng đều hướng đến ước nguyện chung là quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no, hạnh phúc… Riêng lễ giỗ Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực không chỉ là hoạt động tưởng niệm người anh hùng đã dành trọn đời mình cho quê hương, đất nước mà còn là dịp giáo dục truyền thống yêu nước, khơi dậy niềm tự hào dân tộc trong các tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trẻ.

PHẠM HIẾU