Tái hiện đám cưới xưa ở Nam Bộ

Hành trình ấy bắt đầu từ lễ dạm ngõ (còn gọi là chạm ngõ, giáp lời), xem như buổi gặp gỡ chính thức đầu tiên giữa 2 gia đình. Buổi lễ diễn ra chân tình trong bà con thân thuộc, nơi người lớn “đánh tiếng”, dò hỏi và mở lời cho mối lương duyên của đôi trẻ. Tiếp đến là lễ đính hôn (còn gọi là lễ ăn hỏi, đám hỏi, đám nói), đánh dấu mối quan hệ thông gia được chính thức xác lập. Những mâm quả sính lễ được chuẩn bị công phu: Trầu cau, rượu trà, bánh trái, heo quay… tất cả đều mang ý nghĩa biểu tượng cho sự sung túc, đủ đầy. Khoảnh khắc cô dâu được trao vàng cưới, đeo bông tai, nhận nhẫn từ chú rể là lời hứa gắn bó, là sự công nhận của 2 bên gia đình.

Nhóm sinh viên tái hiện quang cảnh đám cưới Nam Bộ xưa. Ảnh: GIA KHÁNH

Lễ quan trọng nhất, được tổ chức rình rang nhất là lễ cưới (còn gọi là lễ thân nghinh, rước dâu). Trong đó, lễ thượng đăng (nghi thức lên đèn) được xem là điểm nhấn thiêng liêng. Ngọn lửa được thắp lên từ bàn thờ gia tiên nhà gái, trao vào tay chú rể như sự chuyển giao, lời gửi gắm của gia đình dành cho đôi trẻ. Ngọn lửa ấy là biểu tượng của hơi ấm, của trách nhiệm và sự tiếp nối. Xung quanh 3 lễ chính ấy, còn có lễ nhóm họ và lạy xuất giá, được tổ chức riêng biệt ở nhà trai lẫn nhà gái. Lễ phản bái sau đám cưới 3 ngày, khép lại trọn vẹn vòng đời cưới hỏi. Đó là lời khẳng định, dù bước sang một vai trò mới, đạo hiếu vẫn luôn vẹn nguyên giữa chú rể mới và cô dâu mới.

“Trong lễ cưới, thường sẽ có 1 chú rể phụ, giúp rót trà khi làm lễ; 1 cô dâu phụ giúp bưng của hồi môn, va ly đồ của cô dâu về nhà chồng. Khi nhận nhiệm vụ này, dâu phụ phải luôn luôn xách đồ trên tay, đi thẳng một mạch về tới nhà chú rể, không được đặt xuống hay ngoái lại dọc đường. Lễ cưới luôn có trầu cay, cau chát, vôi nồng, hòa quyện thành sự nồng thắm, thủy chung, gắn kết của đôi trẻ”, Thạc sĩ Trương Tài Linh - hội viên Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam chia sẻ. Anh Linh khá tâm huyết với đề tài này, khi lưu giữ rất nhiều đồ dùng trong lễ cưới Nam Bộ, thiệp mời cưới, hình ảnh đám cưới vài chục năm trước của nhiều người, nhiều địa phương. Vì vậy, nhận lời mời từ nhóm sinh viên chuyên ngành truyền thông đa phương tiện, Trường Đại học FPT Phân hiệu Cần Thơ, anh sẵn lòng làm cố vấn chuyên môn cho các bạn thực hiện đồ án tốt nghiệp “Hẹn ước”.

Sinh viên Trịnh Minh Anh - Trưởng nhóm dự án “Hẹn ước” chia sẻ: “Trong đời sống hiện đại, đám cưới ngày càng được tối giản về nghi thức, rút gọn về thời gian. Nhóm chúng tôi chọn triển lãm chủ đề này, mong muốn kể lại câu chuyện cưới hỏi Nam Bộ bằng tất cả sự trân trọng, giúp các bạn trẻ tìm thấy sợi dây kết nối giữa giá trị xưa với hiện đại, theo thông điệp “Hiểu nghĩa chuyện xưa, giữ lễ chuyện nay”. Chúng tôi tin rằng, nghi lễ truyền thống cùng những giá trị nhân văn cốt lõi chính là điểm tựa vững chắc để người trẻ tự tin khẳng định nét đẹp bản sắc riêng trong dòng chảy toàn cầu hóa”.

Tham gia suốt dự án với vai trò người dẫn chuyện, anh Lê Tín Nhiệm (26 tuổi), ngụ phường Long Xuyên bày tỏ: “Tìm hiểu sâu về lĩnh vực này, tôi nhận ra rằng, cưới hỏi không chỉ là chuyện của đôi trẻ thương nhau mà là chuyện của gia đình, xóm giềng và cái tình gắn bó cho cả đời sau. Cưới xin là gắn bó 2 dòng họ, phải làm cho đàng hoàng từ ban đầu. Đó là việc vái lạy bàn thờ gia tiên, biểu hiện của lòng hiếu kính. Đó là lời chào, lời ngỏ giữa 2 gia đình, thể hiện sự tôn trọng, gắn kết. Đó là sự hiện diện của cộng đồng trong lễ cưới, mọi người cùng chúc phúc, chung vui. Khi hòa quyện được truyền thống và hiện đại, “3 lễ 1 đời” chính là sự giao thoa tuyệt vời giữa cội nguồn và nhịp sống mới”.

Tôi có dịp đến xem triển lãm “Hẹn ước” của nhóm bạn trẻ này. Một không gian nhỏ trong khuôn viên trường đại học nhưng chỉn chu đến từng chi tiết. Các bạn tái hiện đám cưới xưa qua không gian, hình ảnh, câu chuyện, khiến người xem như bước vào dòng hồi ức sống động. Hình ảnh những mâm quả được bày biện ngay ngắn, đôi đèn rồng phụng đỏ rực, miếng trầu têm cánh phượng, hộp đựng trang sức tặng cô dâu… đều mang theo một câu chuyện, một lớp nghĩa văn hóa.

Đứng ngẩn ngơ trong triển lãm hồi lâu, bà Ngô Thị Kim Chung (58 tuổi), ngụ TP. Cần Thơ xúc động: “Tụi nhỏ làm đồ án tốt nghiệp, tôi cứ nghĩ đơn giản như triển lãm hình ảnh thông thường. Vậy mà khi vén rèm bước vào bên trong gian “nhà”, tôi nhìn thấy hồi ức của mình mấy mươi năm trước, cũng lạy xuất giá, cũng làm những nghi lễ thế này. Lúc đó, chỉ có 1 kiểu áo dài cưới phổ biến, đám cưới nào, cô dâu nào cũng mặc như nhau, nhưng mà thiêng liêng lắm”.

Đám cưới xưa có thể lùi vào dĩ vãng, được thay thế bằng các đám cưới hiện đại, phù hợp hơn. Nhưng giá trị của chuyện xưa thì vẫn vẹn nguyên như thế, cháy bỏng trong tâm khảm nhiều thế hệ.

GIA KHÁNH