Hồn dân tộc trong sắc áo

Thời gian gần đây, việc gìn giữ và quảng bá nét đẹp văn hóa các dân tộc đã có bước chuyển mình đầy thú vị. Không còn gói gọn trong các dịp lễ hội truyền thống, trang phục của đồng bào Chăm, Khmer đang bước ra đời thường, trở thành một sản phẩm du lịch độc đáo thông qua dịch vụ cho thuê trang phục trải nghiệm. Cách làm kinh tế này vừa trở thành xu hướng chụp ảnh vừa là nhịp cầu gần gũi nhất đưa văn hóa dân tộc chạm đến trái tim của du khách muôn phương.

Du khách nữ thích thú hòa mình vào không gian vùng Bảy Núi trong trang phục Khmer. Ảnh: KHÁNH AN

Đối với đồng bào Khmer và Chăm tại An Giang, trang phục truyền thống là cả một câu chuyện lịch sử, là niềm tự hào được truyền giữ qua nhiều thế hệ. Theo nghiên cứu “Khai thác các giá trị văn hóa phục vụ phát triển du lịch cộng đồng của người Khmer ở An Giang” năm 2024 của Tiến sĩ Vũ Thị Uyên, trang phục truyền thống của nam giới Khmer gọi là sam pốt. Đó là một tấm vải rộng giống như chăn được quấn quanh người từ hông trở xuống. Phần vải ở phía trước được kéo luồn qua giữa 2 chân vòng ra phía sau, nhìn như một chiếc quần phồng to, ngăn ngang gối.

Trang phục nữ giới ngày thường được làm bằng tơ lụa, màu sắc khá rực rỡ, bao gồm váy, áo dệt bằng tơ tằm, hay chỉ kim tuyến thêu hoa văn khác nhau. Áo tầm vông (còn gọi là áo cổ vòng), được kết hợp hài hòa với xà rông và sbay. Xà rông là một mảnh thổ cẩm rộng khoảng 1m, dài 3,5m được mặc bằng cách cuốn lại che nửa người phía dưới. Sbay là một loại khăn lụa được cuốn chéo từ vai trái xuống bên sườn phải, tôn thêm nét dịu dàng của người phụ nữ. Trên các loại trang phục còn đính thêm hạt cườm, kim sa và các loại hoa văn khác để cho màu sắc thêm rực rỡ.

Đối với trang phục Chăm, theo nhà nghiên cứu Vĩnh Thông, nam giới mặc áo và xà rông, đội nón cả khi ra khỏi nhà lẫn ở trong nhà. Theo giáo luật Islam, nữ giới phải choàng khăn che kín mặt, tóc và phủ cả 2 tay, chỉ chừa đôi mắt. Song người Chăm Nam Bộ đã linh động để phụ nữ dễ dàng trong sinh hoạt hơn, họ không cần che kín mặt mà chỉ che mái tóc. Ở nhà, phụ nữ thường sử dụng các loại khăn đơn giản, ít màu sắc và họa tiết. Khi dự tiệc, họ thường sử dụng các loại khăn được trang trí cầu kỳ.

Trước đây, du khách đến du lịch An Giang chủ yếu chỉ ngắm nhìn, chụp ảnh phong cảnh. Vài năm trở lại đây, nhu cầu “nhập vai” để thực sự sống cùng văn hóa bản địa tăng cao. Nắm bắt được tâm lý đó, nhiều hộ dân và bạn trẻ mở dịch vụ cho thuê trang phục truyền thống. Chỉ với mức giá khá bình dân, từ 100.000 - 200.000 đồng, du khách đã có thể khoác lên mình một bộ trang phục Khmer lộng lẫy hoặc một bộ áo dài Chăm đúng chuẩn. Điều đáng quý là các chủ tiệm cho thuê hầu hết là người bản địa. Họ không chỉ cho thuê váy áo mà còn kiêm luôn vai trò “đại sứ văn hóa”.

Tỉ mỉ hướng dẫn du khách cách quấn sam pốt đúng nếp, cách cố định sbay trên vai áo phụ nữ, đi kèm loại phụ kiện nào, chị Đỗ Huỳnh Như (sinh năm 1997) - đại diện Khu tham quan nghỉ dưỡng Rừng thốt nốt, xã An Cư chia sẻ: “Khách du lịch khắp nơi về đây, ai cũng hào hứng khi được mặc trang phục của đồng bào Khmer, trải nghiệm sống ở khu vực cây thốt nốt mọc dày đặc, một đặc trưng của vùng đất Bảy Núi, nơi có đông đồng bào Khmer sinh sống”.

Trang phục Khmer chị Như cho thuê phần lớn là trang phục cưới của đồng bào, được may thủ công từng đường kim mũi chỉ, đính kết từng hạt cườm, giá khá cao. Sau mỗi lần cho thuê, chị dành khá nhiều công sức để giặt sạch. Chỉ cần sơ suất một chút là bộ trang phục sẽ bị hỏng, khó sử dụng lại.

Việc phát triển dịch vụ cho thuê trang phục còn tác động ngược trở lại việc bảo tồn làng nghề truyền thống. Để có những bộ trang phục đẹp, đúng chất lượng phục vụ du khách, các tiệm cho thuê đã tìm đến những nghệ nhân dệt thổ cẩm tại làng dệt Châu Phong hay các thợ may truyền thống trong phum, sóc. “Nhờ vậy, những khung cửi lâu nay có phần im ắng nay lại rộn ràng tiếng thoi đưa. Các bạn trẻ trong độ tuổi 18, đôi mươi ở địa phương thay vì rời quê lên phố thị làm thuê, nay có thể ở lại, học cách may thêu, làm tóc, trang điểm và hướng dẫn du lịch cho du khách”, ông Mohamad - chủ Cơ sở dệt thổ cẩm truyền thống đồng bào Chăm Phũm Soài, xã Châu Phong cho biết.

Những bức ảnh check in tại thánh đường Mubarak, chùa Neang Non hay giữa hàng thốt nốt trái tim rực rỡ sắc màu của du khách được chia sẻ rầm rộ trên mạng xã hội. Chính những bước chân trải nghiệm ấy đã tạo nên một làn sóng quảng bá du lịch tự nhiên và vô cùng hiệu quả cho tỉnh nhà. Chị Nguyễn Thị Kim Thảo, ngụ phường Long Xuyên hào hứng: “Tôi khá tự ti về vóc dáng, nhưng khi khoác lên bộ trang phục Khmer, tự tay chạm vào từng đường kim mũi chỉ, tôi hiểu thêm về sự công phu, về quan niệm thẩm mỹ của đồng bào nơi đây. Sau chuyến đi, tôi có rất nhiều ảnh đẹp và những kỷ niệm vô cùng thú vị”.

Tuy vậy, việc mặc trang phục truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số để chụp ảnh cần đi đôi với sự tôn trọng văn hóa. Khi khoác lên mình trang phục của một dân tộc, du khách cần chú ý đến cử chỉ, hành động, tránh những tạo dáng quá đà, không phù hợp thuần phong mỹ tục, nhất là khi chụp ảnh tại không gian tôn nghiêm như chùa chiền, thánh đường. Chính quyền địa phương và các ngành chức năng cần có những định hướng, hỗ trợ người dân về mặt kiến thức văn hóa để tránh tình trạng “thương mại hóa” quá mức, dẫn đến việc làm sai lệch, biến tấu trang phục truyền thống một cách tùy tiện.

KHÁNH AN