Sầu đâu - đắng đầu môi, ngọt tình quê!

Bông sầu đâu vị nhẫn vừa phải, giá bán cao hơn lá sầu đâu. Ảnh: PHƯƠNG LAN

Dạo quanh các khu chợ truyền thống, “đặc sản” này có vẻ thưa thớt hơn mọi năm. Chị Đặng Thị Bích Li, ngụ xã Định Mỹ thoăn thoắt bó từng chùm sầu đâu cho biết: “Nhà tôi trồng sầu đâu hơn 10 năm. Mỗi đợt bán được 3 - 5 triệu đồng. Nhưng năm nay thời tiết thất thường quá, lạnh nhiều, dù đã vào mùa mà bông trổ không rộ. Từ đầu mùa tới giờ, tôi chỉ hái bán được vài chục ký là hết sạch. Dự kiến đến Tết chắc còn 1 đợt nữa nhưng không nhiều”.

Sầu đâu nhà trồng, chị Li bán tại chỗ với giá khá mềm, khoảng 70.000 đồng/kg đối với bông, còn lá thì rẻ hơn. Khi về đến chợ, giá có sự biến động rõ rệt, do nguồn cung khan hiếm. Tại chợ Mỹ Bình, phường Long Xuyên, dì Sáu Lành - một tiểu thương gắn bó với sạp rau củ nhiều năm chia sẻ: “Năm nay, sầu đâu hơi hiếm. Dạo hết chợ này, chỉ chừng vài người có hàng để bán. Mà sầu đâu đủ cả bông lẫn lá lại càng ít. Tôi nhờ mối quen dặn trước nên năm nào cũng có sầu đâu ngon để phục vụ bà con”.

Giá sầu đầu tại chợ hiện là 120.000 đồng/kg. Tại chợ Bình Khánh, phường Bình Đức, tình trạng cũng tương tự. Những bông sầu đâu vốn là hình ảnh quen thuộc mỗi độ cuối năm giờ đây trở nên khiêm tốn, nhường chỗ cho các loại rau màu khác nhiều hơn. Sầu đâu là món quà của thiên nhiên ban tặng, thế nhưng, đây không phải là món ăn dành cho số đông. Với những người lần đầu nếm thử, vị đắng gắt ngay đầu lưỡi có thể khiến họ e dè. Tuy nhiên, dì Sáu Lành và những người sành ăn ở miền Tây khẳng định: “Ai không biết ăn thì sợ cái đắng, nhưng đã chịu được rồi là ghiền lúc nào không hay”.

Sau vị nhẫn đắng ban đầu là vị ngọt thanh lan tỏa nơi đầu lưỡi, rất kích thích vị giác. Để món ăn thêm phần tinh tế, người dân địa phương thường có bí quyết chế biến riêng. Sầu đâu sau khi hái về sẽ được rửa sạch, trụng sơ qua nước nóng để giảm bớt vị đắng gắt giúp lá và bông giữ được độ giòn. Nhắc đến sầu đâu, không thể không nhắc đến món gỏi sầu đâu. Ở quê tôi, gỏi sầu đâu đúng điệu phải là sự tổng hòa của nhiều hương vị: Vị đắng của sầu đâu, vị chua của xoài bằm, vị béo của thịt ba rọi luộc, vị mặn mòi của khô cá lóc hoặc khô cá sặc rằn nướng xé nhỏ. Sau cùng, “linh hồn” kết nối tất cả các hương vị ấy chính là nước mắm me.

Nước mắm me phải được pha đặc sệt, có vị chua thanh của me chín, cay của ớt và ngọt của đường. Khi trộn đều, từng chiếc lá sầu đâu thấm đẫm gia vị, tạo nên khúc “biến tấu” khó quên. Bà Bạch Loan - một thợ nấu tiệc lâu năm tại phường Bình Đức cho biết: “Vào mùa này, khách đặt tiệc rất chuộng món gỏi sầu đâu thay cho các loại gỏi thông thường. Đây là món ăn theo mùa nên nó mang giá trị của sự chờ đợi”.

Không chỉ xuất hiện trong buổi tiệc, sầu đâu còn hiện diện trong bữa cơm hằng ngày của người dân quê một cách giản đơn. Mấy chú, mấy anh đi làm đồng về, chỉ cần rổ lá sầu đâu rửa sạch, chấm cùng tô cá kho lạt, vậy mà chẳng mấy chốc là hết sạch. Dù là chế biến cầu kỳ hay đơn giản, sầu đâu vẫn vậy, không thay đổi vị bao giờ. Chính chút “nhẫn” ấy lại gây thương, gây nhớ với người miền Tây.

Mùa sầu đâu sẽ còn kéo dài đến Tết Nguyên đán. Dù giá có cao hơn đôi chút, dù lượng bông có ít hơn mọi năm, nhưng cái hồn quê của món ăn dân dã ấy vẫn vẹn nguyên, đợi chờ tâm hồn đồng điệu tìm về thưởng thức.

PHƯƠNG LAN