Thực hiện Nghị quyết Trung ương 3: Đổi mới tư duy về không gian phát triển

Ảnh minh họa. (Ảnh: Nguyễn Thành/TTXVN)

Hiện thực hóa Nghị quyết Trung ương 3 về đổi mới mô hình phát triển đòi hỏi đổi mới tư duy về không gian phát triển và khai thác hiệu quả các nguồn lực mới để tạo động lực tăng trưởng.

Theo các chuyên gia, cùng với việc quản trị hiệu quả các không gian phát triển truyền thống và phi truyền thống, cần phát triển hạ tầng năng lượng hiện đại, hoàn thiện thể chế và thúc đẩy đổi mới sáng tạo nhằm đáp ứng yêu cầu tăng trưởng xanh, phát triển bền vững.

Đổi mới tư duy về không gian phát triển

Theo Giáo sư, Tiến sỹ Hồ Sĩ Quý, nguyên Viện trưởng Viện Thông tin Khoa học xã hội (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), để hiện thực hóa Nghị quyết Trung ương 3 về đổi mới mô hình phát triển, cần có những đổi mới tư duy về không gian phát triển.

Trong điều kiện khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng làm thay đổi phương thức phát triển, không gian phát triển phải trở thành cấu trúc đa tầng, là nơi diễn ra quá trình phân bổ nguồn lực, tổ chức các hoạt động kinh tế - xã hội và hoạch định chính sách.

Không gian phát triển ngày nay được mở rộng sang không gian kinh tế - xã hội, không gian số, không gian mạng, chuỗi cung ứng, dữ liệu, không gian thể chế và không gian quyền lực.

Những không gian này ngày càng tác động trực tiếp đến năng lực quản trị, khả năng huy động nguồn lực và sức cạnh tranh của quốc gia. Vì vậy, chiến lược phát triển cần được xây dựng trên cơ sở khai thác và quản trị hiệu quả các không gian truyền thống và những không gian mới.

Giáo sư, Tiến sỹ Hồ Sĩ Quý cho rằng, không gian phát triển trực tiếp tham gia vào quá trình phân bổ nguồn lực, tổ chức các quan hệ kinh tế - xã hội và định hình các quyết sách phát triển. Khi cấu trúc không gian thay đổi sẽ tạo điều kiện xuất hiện những phương thức phát triển mới, đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới cách thức quản trị và phối hợp giữa các chủ thể tham gia phát triển.

Từ góc độ đó, yêu cầu đặt ra đối với Việt Nam là phải từng bước làm chủ các không gian mới như không gian số, không gian mạng, chuỗi cung ứng và dữ liệu, không gian thể chế, không gian chính sách và không gian quyền lực. Việc quản lý và khai thác đồng thời các không gian truyền thống và phi truyền thống sẽ quyết định hiệu quả thực hiện các mục tiêu phát triển đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045.

Năng lượng kiến tạo các không gian phát triển mới

Theo Tiến sỹ Nguyễn Thái Sơn, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, trong kỷ nguyên mới, việc hình thành các không gian phát triển mới phụ thuộc rất lớn vào hạ tầng năng lượng hiện đại.

Quá trình này được thúc đẩy bởi bốn trụ cột gồm chuyển dịch năng lượng toàn cầu gắn với mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero 2050), xu hướng chuyển đổi xanh làm thay đổi cách tiếp cận về động lực phát triển, khát vọng đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045 và mở rộng không gian phát triển từ lãnh thổ địa lý truyền thống sang không gian biển, không gian số và các chuỗi giá trị xanh.

Trong bối cảnh đó, năng lượng không chỉ phục vụ nhu cầu tiêu dùng mà trở thành điều kiện tiên quyết để phát triển công nghiệp xanh, logistics, trung tâm dữ liệu và kinh tế biển. Giá trị của năng lượng còn được thể hiện ở khả năng tạo lập hệ sinh thái kinh tế và các cực tăng trưởng mới trên ba không gian trọng yếu.

Trên đất liền, nguồn năng lượng ổn định tạo điều kiện phát triển khu công nghiệp xanh, logistics, đô thị thông minh và ngành chế tạo có giá trị gia tăng cao.

Trên biển, điện gió ngoài khơi mở ra chuỗi phát triển từ khảo sát biển, chế tạo thiết bị, đóng tàu đến cảng biển, vận tải, hydrogen xanh và amoniac xanh. Trong không gian số, lưới điện thông minh là nền tảng để phát triển trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo và hạ tầng điện toán. Theo đó, quá trình này sẽ góp phần hình thành các cực tăng trưởng mới, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Tiến sỹ Nguyễn Thái Sơn cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là thể chế, hạ tầng và thị trường chưa theo kịp tốc độ phát triển, khiến tiềm năng chưa được chuyển hóa đầy đủ. Trong đó, thể chế còn thiếu đồng bộ giữa Luật Điện lực với các luật về đầu tư, quy hoạch, đất đai, biển và môi trường, làm gia tăng thời gian và chi phí giao dịch.

Hạ tầng lưới điện chưa theo kịp sự phát triển của các nguồn năng lượng, nhất là năng lượng tái tạo; hệ thống lưu trữ năng lượng và lưới điện thông minh mới ở giai đoạn đầu. Bên cạnh đó, thị trường điện vẫn đang trong quá trình hoàn thiện khi cơ chế mua bán điện trực tiếp, thị trường dịch vụ phụ trợ và cơ chế thu hút đầu tư tư nhân chưa tạo được tín hiệu đủ mạnh.

Cơ chế điều phối liên ngành đối với các dự án lớn như điện gió ngoài khơi cũng chưa có cơ chế một cửa, dẫn đến ách tắc trong quá trình triển khai. Để năng lượng thực sự góp phần kiến tạo không gian phát triển, trước hết cần hoàn thiện thể chế và quản trị theo hướng đồng bộ hóa pháp luật, giảm chồng chéo giữa Luật Điện lực với các luật về đầu tư, quy hoạch, môi trường và biển, đồng thời nâng cao tính dự báo của chính sách.

Cùng với đó là đẩy mạnh phân cấp gắn với trách nhiệm của địa phương trong chấp thuận đầu tư, giải phóng mặt bằng và tăng cường giám sát minh bạch; thiết lập cơ chế một cửa liên thông đối với các dự án điện gió ngoài khơi và các dự án hạ tầng năng lượng quy mô lớn nhằm rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục.

Đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cũng cần được thúc đẩy thông qua cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) để chính sách có thể theo kịp sự phát triển của công nghệ. Cơ chế này có thể được áp dụng đối với hydrogen xanh, hệ thống lưu trữ năng lượng, điện gió thế hệ mới, trí tuệ nhân tạo và lưới điện thông minh, từ đó hoàn thiện chính sách trên cơ sở thực tiễn trước khi nhân rộng trên phạm vi cả nước./.