Sống trên sóng

Một vài chòi canh trên bàu sò. Ảnh: BẢO TRÂN

Vỏ lãi rời bến ở ấp Xẻo Dinh, xã Tây Yên khi nắng sớm còn loang trên mặt nước. Qua một nhịp cống, kênh nội đồng khép lại, biển Tây mở ra mênh mang. Rừng đước, công trình chắn sóng lùi dần phía sau, nhường chỗ cho vùng nước xám xanh trải dài. Ngoài ấy, người dân cắm những thân cây xuống bùn để khoanh phần mặt biển thuê nuôi. Mỗi khoảng nước riêng biệt ấy gọi là bàu sò. Trên mặt nước của những bàu sò, lác đác mái chòi canh đứng lặng giữa gió biển.

Chòi của bà Phan Thị Thu Thương (59 tuổi, thường gọi là bà Bảy) hiện ra sau gần 15 phút chạy ghe. Men theo chiếc thang bạch đàn, tôi bước lên, chao đảo vài nhịp rồi dần lấy lại thăng bằng, để rồi cảm nhận rõ khoảng yên tĩnh rất riêng của biển. Quanh đây chỉ còn tiếng sóng và gió ràn rạt, nhịp sống chậm trôi theo con nước. Căn chòi của bà chừng 25m², dựng bằng cây, mái, vách lợp tole, sàn ván ghép, bốn bề là nước. Ở đây có đủ đồ dùng sinh hoạt, vật dụng thiết yếu nhưng không có chợ, mọi thứ đều tự xoay xở. Nước ngọt mua từ bờ hoặc hứng mưa, điện nhờ pin mặt trời. Lâu lâu bà Bảy mới chạy ghe vào bờ mua đồ hay tránh bão, còn lại trông cậy những bạn ghe đi ngang.

Giữa nắng gió biển khơi, bà Bảy đón khách bằng nụ cười hiền và câu chuyện hơn 1 thập niên gắn đời mình với biển. Bà kể, gia đình vốn gắn với nghề biển, từ thu mua cá, mực đến nuôi nghêu, vẹm, sò. Bước ngoặt đến vào năm 2012, khi bà quyết định thuê 40ha mặt nước để nuôi sò huyết. Bà Bảy chia sẻ: “Thấy nghề này hợp, lại yêu biển nên tôi dồn vốn liếng làm luôn. Những ngày đầu ra bàu sò, mọi thứ rất đơn sơ, một chòi lá dựng tạm bằng cây, vách lá xiêu vẹo giữa sóng gió. Nhưng ở đây nước cạn, sóng không dữ, nên tôi không sợ”.

Nhịp sống trên bàu sò gắn chặt với con nước. Nước rút thì người nuôi xuống bãi kiểm tra nền đáy, độ bùn, độ mặn; nước lên lại canh dòng chảy, thả giống, theo dõi sò lớn. Sò huyết nuôi gần 1 năm mới thu hoạch, nhưng thả gối đầu nên lúc nào trong bàu cũng có vài lứa xen kẽ. Trúng vụ, người nuôi có thể thu nhập vài trăm triệu đến vài tỷ đồng. Nhưng nuôi chỉ là một phần, khó nhất vẫn là “giữ”. Ngoài rủi ro môi trường, giá, nỗi lo mất trộm luôn thường trực. Bà Bảy nhớ lại, có lần bà vào bờ ăn Tết vài ngày, quay ra thì bãi sò đã bị thất thoát. Từ đó bà không dám rời bàu lâu nữa. Bà lắp camera, chuẩn bị phương tiện phòng vệ, liên kết các bàu xung quanh hỗ trợ nhau, thậm chí thuê người tuần đêm.

Sau hơn 10 năm, bàu sò đã thay đổi rõ rệt. Chòi trại vững chãi hơn, điện và sóng điện thoại ổn định, tình trạng trộm cắp giảm. Nhưng theo bà Bảy, cái “dễ ăn” của nghề thì không còn như trước. Giá con giống tăng, thời tiết thất thường, rủi ro cao khiến lợi nhuận ngày càng bấp bênh. Điều đáng lo nhất là nguồn nước. Mùa mưa, nước từ nội đồng xả ra lẫn cả nước bẩn, làm độ mặn biến động đột ngột, sò dễ bị sốc chết. “Tôi vẫn giữ cách làm quen thuộc, bám theo con nước, theo kinh nghiệm tích lũy, sống thuận với nhịp tự nhiên của bàu sò chứ không ứng dụng khoa học, kỹ thuật”, bà Bảy nói.

Điều khiến tôi ấn tượng khi đến đây là cách bà Bảy chọn gắn đời mình với nơi này. Con bà đã đi thành phố làm ăn, mỗi người một cuộc sống, còn bà vẫn ở lại với bàu sò. Hợp đồng thuê mặt nước đến năm 2031, nhưng còn sức thì bà Bảy vẫn muốn tiếp tục gắn bó. “Tôi yêu biển, yêu nghề, thích cái không khí này. Chỉ sợ bệnh hoặc xảy ra bất trắc vào ban đêm mà không ai hay thôi”, bà Bảy trầm giọng nói.

Giữ nghề thôi chưa đủ, bà Bảy còn muốn “giữ” người. Bà dự tính cùng bạn bè làm du lịch trải nghiệm trên bàu sò, dựng thêm chòi với thiết kế phù hợp để đón khách ra giữa biển. Ở đó, du khách có thể ăn bữa cơm giữa sóng, tự tay mò, cào sò, nghe chuyện đời của những người “sống trên sóng”. Nếu làm được, bàu sò không chỉ là chỗ canh giữ, mà còn là nơi để người ta hiểu và thương cái nghề này hơn.

Mặt trời dần khuất sau đường chân sóng, nước bắt đầu dâng cao. Chúng tôi xuống vỏ lãi quay vào bờ. Ngoái lại phía sau, những mái chòi nhỏ dần, chơ vơ giữa mênh mông nước như chính cuộc sống của những người đang ngày ngày “sống trên sóng”. Giữa vùng bãi bồi còn nhiều tiềm năng, câu chuyện của bà Bảy gợi mở hướng đi khác cho kinh tế ven bờ. Nếu được quan tâm, tổ chức bài bản, những bàu sò, những mái chòi giữa biển có thể trở thành sản phẩm du lịch trải nghiệm độc đáo, nơi du khách đến để hiểu và “chạm” vào nhịp sống của biển.

BẢO TRÂN