Từ Đại thắng mùa Xuân 1975: Khơi thông nguồn lực, tạo đà phát triển

Kết nối nguồn lực kiều bào, khơi thông nội lực

Theo Tiến sĩ Phạm Thị Hồng Hà, Viện Sử học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), một trong những bài học cốt lõi từ thắng lợi năm 1975 là khả năng phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc, trong đó có sự kết hợp chặt chẽ giữa nguồn lực trong nước và quốc tế. Điều này không chỉ thể hiện ở sự hỗ trợ về vật chất, mà còn ở sự kết nối về chính trị, ngoại giao và sự đồng thuận trong toàn xã hội. Trong điều kiện hiện nay, bài học này thể hiện rõ qua việc nhìn nhận cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài như một bộ phận của nội lực quốc gia. Với lực lượng đông đảo, có trình độ cao và mạng lưới quốc tế rộng, kiều bào đang nắm giữ những nguồn lực quan trọng về tri thức, công nghệ và khả năng kết nối thị trường mà trong nước còn thiếu.

Thực tế cho thấy, nhiều trí thức kiều bào đã tham gia trực tiếp vào các chương trình đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ, hoặc hợp tác với doanh nghiệp trong nước để mở rộng thị trường. Một số mô hình hợp tác giữa chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài với các trung tâm đổi mới sáng tạo trong nước bước đầu mang lại hiệu quả, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Tiến sĩ Phạm Thị Hồng Hà cho rằng, việc phát huy nguồn lực này vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, nguyên nhân chủ yếu đến từ những hạn chế trong cơ chế tiếp nhận và sử dụng. Một số quy định về thủ tục hành chính, cơ chế tài chính cho nghiên cứu hay cách thức sử dụng nhân lực chất lượng cao còn thiếu linh hoạt, chưa tạo được môi trường cạnh tranh thực sự, dẫn đến tình trạng có nguồn lực nhưng chưa khai thác hiệu quả, thậm chí có trường hợp chưa giữ được chuyên gia giỏi. Hiện nay, các hoạt động kết nối trí thức kiều bào vẫn mang tính phân tán, thiếu một cơ chế điều phối thống nhất, chưa tạo được sức lan tỏa rộng. Do đó, cần có một đầu mối đủ mạnh để tập hợp, điều phối và phát huy nguồn lực này theo hướng chiến lược, thay vì dừng ở các sáng kiến riêng lẻ.

Về chính sách, theo Tiến sĩ Phạm Thị Hồng Hà, cần có những điều chỉnh mang tính đột phá hơn như cơ chế thu hút chuyên gia theo dự án cụ thể, trả lương theo năng lực và hiệu quả; mở rộng quyền tự chủ cho các tổ chức khoa học; đồng thời cho phép thí điểm các cơ chế linh hoạt trong lĩnh vực công nghệ mới. Các quy định về sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ và ưu đãi đầu tư cần được hoàn thiện theo hướng minh bạch, ổn định và tiệm cận thông lệ quốc tế. Việc tháo gỡ các “điểm nghẽn” về thể chế được xem là điều kiện quan trọng để nguồn lực kiều bào được chuyển hóa thành động lực thực sự cho tăng trưởng, đồng thời tạo cơ sở để vận dụng hiệu quả hơn bài học kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại trong bối cảnh hiện nay.

Khơi dậy nội lực, đặt con người làm trung tâm

Thạc sĩ Hoàng Thị Thu Hằng, Viện Nghiên cứu Văn hóa (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) cho rằng, Đại thắng mùa Xuân 1975 là kết tinh của ý chí độc lập, tinh thần tự lực, tự cường và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Đây không chỉ là giá trị lịch sử, mà còn là nền tảng tinh thần xuyên suốt quá trình đổi mới và phát triển của đất nước. Trong bối cảnh hiện nay, khi cạnh tranh giữa các quốc gia ngày càng dựa vào tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo, việc phát huy những giá trị này cần được đặt trong tư duy phát triển mới, trong đó con người giữ vai trò trung tâm. Điểm khác biệt của giai đoạn hiện nay là nội lực không còn được đo bằng tài nguyên hay lao động giá rẻ, mà bằng chất lượng nguồn nhân lực và khả năng sáng tạo. Nhiều chủ trương lớn đã xác định rõ hướng đi này, đặc biệt là Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là động lực then chốt của tăng trưởng. Tuy nhiên, thách thức hiện nay là làm sao để các chủ trương đó đi vào thực tế một cách hiệu quả, thực chất.

Thạc sĩ Hoàng Thị Thu Hằng cũng cho rằng, một số chính sách hỗ trợ đổi mới sáng tạo vẫn còn phức tạp trong triển khai; cơ chế đánh giá, sử dụng đội ngũ trí thức chưa thực sự dựa trên hiệu quả; trong khi môi trường nghiên cứu và làm việc chưa đủ hấp dẫn để thu hút và giữ chân nhân tài. Nếu không sớm khắc phục những hạn chế này, sẽ khó tạo ra đột phá thực sự trong phát triển.

Trên thực tế hiện nay, một số địa phương và tổ chức đã chủ động triển khai các mô hình thúc đẩy đổi mới sáng tạo, gắn kết giữa viện nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Các trung tâm đổi mới sáng tạo, không gian làm việc chung hay các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp bước đầu góp phần hình thành hệ sinh thái sáng tạo trong nước cho thấy, các mô hình này vẫn còn phân tán, thiếu liên kết và chưa được vận hành trên một nền tảng thể chế đủ mạnh để tạo hiệu quả lan tỏa.

Từ bài học năm 1975, theo Thạc sĩ Hoàng Thị Thu Hằng, cần chuyển từ cách tiếp cận dàn trải sang tập trung, ưu tiên nguồn lực cho các lĩnh vực có khả năng tạo đột phá như trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn, chuyển đổi số và năng lượng xanh. Đồng thời, xây dựng cơ chế thực sự khuyến khích sáng tạo, trong đó trí thức được trao quyền tự chủ cao hơn, được đánh giá theo sản phẩm cụ thể và được bảo đảm bằng một môi trường pháp lý minh bạch. Khái niệm đại đoàn kết trong điều kiện mới cũng cần được mở rộng, không chỉ là sự gắn kết trong xã hội mà còn là sự kết nối giữa khu vực công và tư, giữa trong nước và quốc tế, qua đó tạo ra sức mạnh tổng hợp cho phát triển.

Từ cách tiếp cận này, có thể thấy điều quan trọng không phải là có bao nhiêu nguồn lực, mà là cách tổ chức và phát huy những nguồn lực đó trong điều kiện cụ thể. Trong bối cảnh hiện nay, khi cơ hội và thách thức đan xen, việc khơi dậy nội lực, đặt con người vào trung tâm và tạo môi trường thuận lợi cho sáng tạo sẽ là yếu tố quyết định khả năng bứt phá. Khi những bài học về phát huy sức mạnh tổng hợp, về tinh thần tự lực, tự cường và đại đoàn kết được cụ thể hóa bằng chính sách phù hợp và triển khai một cách thực chất, sẽ tạo nền tảng để Việt Nam tận dụng tốt các cơ hội phát triển, từng bước khẳng định vị thế trong giai đoạn mới.