Bằng độc quyền sáng chế nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia

Sáng chế để phục vụ cuộc sống

PGS-TS Lê Kim Hùng (36 tuổi), Trưởng bộ môn Truyền thông, Khoa Mạng máy tính và truyền thông, Trường ĐH Công nghệ thông tin (ĐH Quốc gia TP.HCM), được Viện Sở hữu công nghiệp Pháp cấp bằng độc quyền sáng chế cho công trình "Nghiên cứu thuật toán lấy mẫu thích ứng cho thiết bị trong internet vạn vật quy mô lớn" năm 2021, khi anh mới 31 tuổi. Đây là kết quả nghiên cứu của Hùng trong những ngày làm nghiên cứu sinh tại Pháp (2016 - 2019). Hiện sản phẩm khoa học này đang được ứng dụng tại Công ty GreencityZen (Pháp).

PGS-TS Đinh Viết Cường sở hữu nhiều bằng sáng chế, giải pháp hữu ích

TS Kim Hùng cho biết: "Mục tiêu của công trình nghiên cứu là giải quyết thách thức về tiết kiệm năng lượng trong các hệ thống internet vạn vật (IoT) quy mô lớn, hướng tới giảm tần suất thu thập dữ liệu của thiết bị, trong khi vẫn đảm bảo đủ dữ liệu cho các hoạt động phân tích và ra quyết định. Nghiên cứu này mở ra tiềm năng ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực như giao thông thông minh, giám sát môi trường, và quản lý năng lượng".

Cũng năm 2021, Kim Hùng còn được Pháp cấp một bằng sáng chế khác cho một công trình nghiên cứu về lĩnh vực IoT. Trong thời gian tới, Hùng sẽ hoàn thiện thêm công nghệ này để giải quyết các bài toán của Việt Nam ứng dụng vào nông nghiệp thông minh và giám sát cảnh báo thiên tai, đặc biệt tại các vùng hiểm trở.

Tương tự, PGS-TS Đinh Viết Cường (34 tuổi) hiện đang là giảng viên Trường ĐH Xây dựng Hà Nội, sở hữu tới 6 bằng độc quyền sáng chế, giải pháp hữu ích và kiểu dáng công nghiệp từ các hướng nghiên cứu về vật liệu và công nghệ xử lý, thu hồi tài nguyên trong nước và nước thải; nghiên cứu phát triển hệ thống cấp thoát nước bền vững.

Trong đó, Viết Cường có 2 sản phẩm công nghệ đã thương mại hóa năm 2024 là máy xử lý nước Divion không lõi lọc - công nghệ pin điện hóa cho gầm bếp và máy xử lý nước Divion không lõi lọc - công nghệ pin điện hóa lọc tổng cho công trình dân dụng, văn phòng và công nghiệp, với doanh thu gần 1 tỉ đồng.

Cùng hướng đến các sản phẩm thiết thực hằng ngày, PGS-TS Đặng Hoàng Minh (41 tuổi) đã có 2 công trình được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học - Công nghệ) cấp bằng sáng chế, một là máy hủy giấy năm Hoàng Minh 38 tuổi và một là máy rửa rau củ quả đa năng năm anh 39 tuổi.

Nâng cao năng lực cạnh tranh cho quốc gia

Trong số hàng trăm giảng viên được công nhận chức danh giáo sư và phó giáo sư năm 2025, rất nhiều giảng viên trẻ đều có ít nhất một bằng độc quyền sáng chế hoặc giải pháp hữu ích.

PGS-TS Thạch Út Đồng (36 tuổi), giảng viên Khoa Dược, Trường ĐH Tôn Đức Thắng (TP.HCM), có bằng độc quyền sáng chế năm 2020 khi mới 31 tuổi, do Văn phòng Sáng chế và nhãn hiệu Mỹ cấp cho công trình nghiên cứu vật liệu organosilicon dùng để khử nhiễm nước. TS Đồng nhận định: "Trong bối cảnh hiện nay, thế hệ trẻ là lực lượng đóng vai trò quan trọng trong việc đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo. Các bằng độc quyền, giải pháp hữu ích nếu được ứng dụng công nghiệp có thể mang lại giá trị thương mại lớn, mang lại lợi ích cho chính tác giả và cho xã hội".

PGS-TS Trần Thị Như Hoa tại phòng thí nghiệm

PGS-TS Trần Thị Như Hoa (36 tuổi), giảng viên Trường ĐH Khoa học tự nhiên TP.HCM, được Cơ quan Sở hữu trí tuệ Hàn Quốc cấp bằng độc quyền sáng chế trong lĩnh vực khoa học vật liệu. TS Hoa khẳng định các bằng độc quyền sáng chế và giải pháp hữu ích là "thước đo" của năng lực khoa học, đồng thời là động lực quan trọng để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế tri thức và nâng cao vị thế quốc gia.

"Mỗi sáng chế, giải pháp hữu ích là một lời giải cho bài toán kỹ thuật - công nghệ, từ đó giảm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất và tạo ra giá trị gia tăng, đúng tinh thần phát triển kinh tế dựa trên khoa học - công nghệ. Đồng thời sau khi được thương mại hóa, sẽ hình thành sản phẩm "make in Vietnam" có khả năng cạnh tranh quốc tế. Quốc gia nào sở hữu nhiều sáng chế sẽ có lợi thế trong cuộc đua công nghệ", TS Hoa khẳng định.

Trong khi đó, TS Lê Kim Hùng cho rằng đứng trước vận hội mới khi đất nước xem khoa học - công nghệ là quốc sách, thế hệ trẻ cần đóng vai trò tiên phong trong nghiên cứu khoa học và làm chủ công nghệ, nghĩa là chuyển từ việc sử dụng công nghệ sang tạo ra công nghệ.

Tạo hệ sinh thái để tăng bằng độc quyền sáng chế

PGS-TS Đặng Hoàng Minh nhận định: "Việc đội ngũ nhà khoa học, giảng viên và sinh viên trong nước chủ động đăng ký sáng chế, giải pháp hữu ích mang ý nghĩa chiến lược. Thứ nhất, đây là công cụ pháp lý để xác lập quyền sở hữu, bảo vệ tài sản trí tuệ của người Việt, tạo tiền đề vững chắc cho việc chuyển giao công nghệ và thương mại hóa sau này. Thứ hai, xa hơn nữa, việc xây dựng một hệ thống sáng chế nội địa vững mạnh sẽ giúp Việt Nam từng bước làm chủ quy trình sản xuất, giảm thiểu sự phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu".

Tuy nhiên, PGS-TS Đặng Hoàng Minh cho rằng để tạo ra tác động thực sự, chúng ta cần một hệ sinh thái đồng bộ: từ cơ chế chia sẻ lợi ích minh bạch, chính sách ổn định, đến sự dấn thân đầu tư của doanh nghiệp. "Trước đây, công bố bài báo quốc tế thường chiếm ưu thế. Hiện nay, cần coi trọng bằng độc quyền sáng chế, giải pháp hữu ích như một tiêu chí cứng, có trọng số cao trong việc xét duyệt chức danh, đánh giá thi đua hay nghiệm thu đề tài. Từ đó giảng viên trẻ sẽ có thêm động lực mạnh mẽ để dấn thân vào con đường sáng tạo công nghệ", giảng viên này đề xuất.

Theo PGS-TS Trần Thị Như Hoa, để thúc đẩy hoạt động sáng tạo và gia tăng số lượng giải pháp hữu ích, bằng độc quyền sáng chế trong đội ngũ giảng viên trẻ, các trường ĐH cần xây dựng môi trường nghiên cứu mạnh và liên ngành. "Trường ĐH cần có văn hóa công bố - đăng ký sở hữu trí tuệ, trong đó các kết quả nghiên cứu tiềm năng đều được tư vấn trước khi công bố để đánh giá khả năng đăng ký sáng chế, tránh thất thoát tri thức. Sáng chế cần được thay thế vị trí xứng đáng trong đánh giá thi đua, bổ nhiệm chức danh, xét dự án và khen thưởng", PGS-TS Như Hoa nhận định.

Đặc biệt, PGS-TS Như Hoa cho rằng trường ĐH có trung tâm ươm tạo, văn phòng chuyển giao công nghệ sẽ giúp các sáng chế được tiếp tục phát triển thành sản phẩm, đồng thời tạo nguồn thu quay lại hỗ trợ nhóm nghiên cứu - tạo vòng tròn đổi mới sáng tạo bền vững.

Theo Thanh Niên