Nhọc nhằn lấy nước mật trên cao

Ông Chau Khan, ngụ xã An Cư leo cây thốt nốt lấy mật thắng đường. Ảnh: THÀNH CHINH

Ghé khu du lịch rừng thốt nốt của anh Huỳnh Bá Phúc, ngước nhìn trên cao, một người đàn ông dáng thon gọn đang leo cây thốt nốt rất nhanh. Anh Bá Phúc cho biết, hằng ngày đồng bào Khmer thường đến đây leo cây thốt nốt lấy nước mật để thắng đường. Mỗi ngày 2 buổi sáng, chiều, ông Chau Khan (50 tuổi), ngụ ấp Đây Cà Hom, xã An Cư leo cây thốt nốt đều đặn. Ông Chau Khan nói: “Buổi sáng ăn cơm xong, tôi nghỉ ngơi khoảng 1 tiếng rồi quảy những chai nhựa leo cây thu hoạch nước thốt nốt”.

Để leo dễ dàng, người dân chặt cây tra gai buộc chặt thân cây thốt nốt làm thang. Tuy nhiên, ông Chau Khan thì không cần dùng thang, nhưng vẫn leo thoăn thoắt lên tận ngọn cây. Ông Chau Khan cho biết, mỗi ngày ông leo hơn 50 cây thốt nốt, nhưng không hề mệt. Được xem là tay cự phách trong nghề leo thốt nốt lấy nước mật, ông Chau Khan bày tỏ: “Leo riết quen rồi chú ơi! Từ nhỏ, tôi đã theo cha đi lấy mật thốt nốt. Sau này, tôi theo nghề này để kiếm tiền lo cho con ăn học”.

Leo lên ngọn cây lấy khoảng 6 chai nước mật, ông Chau Khan nhanh chóng tuột xuống gốc thốt nốt, rồi rót từng chai nước mật vào thùng nhựa. Trò chuyện với chúng tôi được vài câu ngắn ngủi, ông tiếp tục leo lên cây thốt nốt nhanh như sóc. Thấy ông leo chuyên nghiệp, tôi cũng ôm cây leo thử, nhưng bất thành. Thực sự nghề này rất khó làm vì quá cực. Để sản xuất ra những tán đường thốt nốt thơm lừng phải trải qua nhiều công đoạn nhọc nhằn. Dân trong nghề thu hoạch mật thốt nốt ví von, nghề này “ăn cơm dưới đất làm chuyện trên trời” không sai, bởi họ luôn trèo cây cao, chỉ một chút sơ suất trượt chân là nguy hiểm cận kề.

Dưới cái nắng chang chang vùng Bảy Núi, từng động tác leo, cắt lưỡi mèo (bông thốt nốt) của ông Chau Khan diễn ra rất gọn gàng, chính xác. Trước khi cắt lưỡi mèo, ông dùng chiếc kẹp bằng tre luồn vào trong thân bông, rồi bấm nhẹ như “mát xa” để kích thích nước mật rỉ ra. “Khi cắt lưỡi mèo xong, tôi gắn chai nhựa vào và để suốt đêm. Mỗi lưỡi mèo cho ra hơn 2l nước mật”, ông Chau Khan bật mí.

Hơn 30 năm gắn bó với nghề, đôi bàn tay, bàn chân của ông Chau Khan đã chai cứng, minh chứng cho những năm tháng cơ cực của mình. Ông Chau Khan bày tỏ, khâu nào cũng vất vả, lấy nước mật đã khó, công đoạn thắng đường còn khó hơn. Để mẻ đường ngon không cháy khét, người nấu phải canh lửa trực tiếp. Khi mật sánh lại màu nâu đỏ, người nấu phải dùng chiếc đũa bếp tre cỡ lớn khuấy đều theo vành chảo. “Mỏi tay lắm! Từ lúc nước thốt nốt lỏng như nước đến khi sánh lại phải khuấy hàng trăm lần trên vành chảo”, ông Chau Khan tâm sự.

Ngồi nghỉ dưới tán cây thốt nốt gần đó, anh Chau Rốt, ngụ xã An Cư rất tự hào về nghề truyền thống được gìn giữ qua bao thế hệ, giải quyết việc làm cho nhiều lao động tại địa phương có thu nhập ổn định. Anh Chau Rốt tâm sự, mỗi ngày anh leo được 60 cây thốt nốt, thu hoạch từ 300 - 400l mật ngọt để thắng đường. “Cứ 5l mật, tôi nấu thành phẩm được 1kg đường. Như vậy với khoảng 300/l nước mật, tôi nấu được 60kg đường/ngày, bán với giá 26.000 đồng/kg, kiếm hơn 1 triệu đồng/ngày, sau khi trừ tất cả các chi phí”, anh Chau Rốt bộc bạch.

Hằng năm, cây thốt nốt cho thu hoạch mật rộ từ tháng giêng đến tháng 6 âm lịch, mang lại nguồn lợi kinh tế cho bà con. Vào chính vụ, dù giá đường có phần giảm nhẹ, nhưng bà con vẫn kiếm thu nhập khá từ nghề này. Hiện nay, đang vào mùa lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam, du khách về du lịch Bảy Núi rất đông, đường thốt nốt được du khách mua mạnh, nghề truyền thống của đồng bào Khmer ở vùng Bảy Núi cũng sôi động.

Từng theo dõi quá trình thắng đường thốt nốt, anh Bá Phúc cho biết, người dân làm rất công phu. “Mỗi chai mật trên cây lấy xuống, người dân phải chặt vỏ cây sến bỏ vào để giữ nguyên độ thơm ngon nước mật. Khi thắng đường, họ làm bằng thủ công dùng đũa bếp khuấy liên tục đến khi đường sánh lại, rồi đổ vào khuôn. Đợi đường nguội, họ lấy ra và gói vào lá thốt nốt có hương thơm dễ chịu”, anh Bá Phúc nói.

Chiều dần buông, trên từng ngọn cây thốt nốt vươn cao, vẫn còn thấp thoáng dáng người lấy mật, tạo nên bức tranh mộc mạc của ở miền sơn cước.

THÀNH CHINH