Trồng lúa: Không đổi cách, khó có lời

Thực tế canh tác hiện nay đang đặt nông dân trước áp lực lớn về chi phí đầu vào. Theo phân tích của Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Hiệp, với tập quán sản xuất cũ, nông dân đang tự làm khó mình bằng việc lạm dụng vật tư. Cụ thể, với mức sử dụng từ 70 - 80kg phân bón cho mỗi công đất, bà con phải chi trả khoảng 1,5 triệu đồng. Chưa hết, thêm thuốc bảo vệ thực vật, tổng chi phí có thể chạm ngưỡng 2,6 triệu đồng/công. Trong bối cảnh giá lúa biến động thất thường, mức chi phí này trở thành rào cản trực tiếp khiến lợi nhuận bị thu hẹp, thậm chí có vụ chỉ còn là “lấy công làm lời”. Điều này đòi hỏi một sự thay đổi quyết liệt trong quy trình canh tác để “cứu” lấy nguồn thu nhập của bà con, chuyển từ số lượng sang chất lượng và hiệu quả bền vững.

Nông dân ấp Tây Bình, xã Thoại Sơn được hỗ trợ giống lúa chất lượng cao. Ảnh: PHƯƠNG LAN

Giữa vòng xoáy áp lực đó, Hợp tác xã (HTX) nông nghiệp Hiệp Lợi, xã Mỹ Thuận, nỗ lực tự thân đổi mới. Thành lập từ cuối năm 2018 với 35 thành viên ban đầu, đến nay HTX thu hút 72 thành viên, nâng tổng vốn điều lệ lên hơn 284 triệu đồng, quản lý diện tích 135ha. Năm 2025, HTX nông nghiệp Hiệp Lợi mạnh dạn ứng dụng công nghệ hiện đại như sử dụng drone phun thuốc, đầu tư máy cắt và dịch vụ vận chuyển, mang về doanh thu gần 200 triệu đồng và lợi nhuận sau thuế hơn 70 triệu đồng. Quan trọng hơn, HTX đóng vai trò liên kết doanh nghiệp lớn như Công ty SunRice, Tập đoàn Tân Long để bao tiêu sản phẩm cho bà con.

Tuy nhiên, con đường đổi mới vẫn còn nhiều gập ghềnh. Dù liên kết tiêu thụ khoảng 1.400ha trong vụ đông xuân 2025, nhưng do biến động giá, chỉ có khoảng 500ha được chốt giá theo hợp đồng. Những hạn chế về năng lực tài chính, cơ sở hạ tầng như kho bãi, trạm bơm hay việc chưa có trụ sở làm việc ổn định vẫn là những “nút thắt” cần được tháo gỡ để HTX bứt phá.

Trong buổi kiểm tra thực tế tại HTX nông nghiệp Hiệp Lợi, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Ngô Công Thức yêu cầu sở, ngành cần rà soát lại tính pháp lý của các hợp đồng liên kết, đảm bảo sự minh bạch và trách nhiệm giữa doanh nghiệp, HTX và người dân. Đây là chìa khóa để duy trì chuỗi cung ứng ổn định, tránh tình trạng “bẻ kèo” khi giá thị trường biến động. HTX không nên chỉ quẩn quanh với các dịch vụ truyền thống mà cần nâng cao năng lực, quản lý theo mô hình doanh nghiệp nông nghiệp, ứng dụng công nghệ để thay thế cách làm cũ. Để bảo vệ quyền lợi nông dân, Sở Công thương và các cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra giá, chất lượng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật. “Phải vào cuộc hỗ trợ nông dân, tránh tình trạng bà con mua nhầm hàng giả, hàng kém chất lượng khiến lúa không phát triển mà lại mất thêm chi phí”, đồng chí Ngô Công Thức chỉ đạo.

Về mặt giải pháp kỹ thuật, ngành nông nghiệp tỉnh đang đẩy mạnh lộ trình giảm chi phí thông qua Đề án 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Ông Trần Thanh Hiệp khuyến nghị nông dân cần nhanh chóng chuyển đổi tư duy sử dụng máy bơm dầu sang máy bơm điện và áp dụng kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ. Kỹ thuật này không chỉ giúp giảm lượng nước tiêu thụ từ 3 - 4 lần mà còn giúp cây lúa khỏe hơn, giảm sâu bệnh. Mục tiêu cốt lõi của áp dụng công nghệ và quy trình mới là giảm chi phí đầu vào, đảm bảo lợi nhuận của nông dân. Để hỗ trợ mục tiêu này, theo ông Hiệp, Ủy ban nhân dân tỉnh đã chỉ đạo rà soát lại hệ thống đê bao, trạm bơm điện và tạo điều kiện tối đa để các HTX tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi.

Cùng với đó, các mô hình sản xuất lúa chất lượng cao đang được hiện thực hóa mạnh mẽ tại các địa phương. Vụ hè thu năm 2026, xã Thoại Sơn tiếp tục triển khai mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long quy mô 50ha tại ấp Tây Bình, thu hút 11 hộ nông dân tham gia. Điểm nổi bật của mô hình này là sự hỗ trợ thiết thực từ Nhà nước gồm: 50% chi phí giống, 50% phân bón và 30% thuốc bảo vệ thực vật. Bà con được tiếp cận giống lúa OM5451 năng suất cao và áp dụng quy trình gieo sạ tiên tiến chỉ khoảng 65 kg/ha. So với tập quán sạ dày trước đây, việc giảm lượng giống kết hợp phương pháp cấy, kéo hàng giúp tiết kiệm đáng kể chi phí và hạn chế sâu bệnh ngay từ đầu vụ.

Việc triển khai mô hình giúp nông dân tiếp cận quy trình canh tác hiện đại, hướng đến sản xuất bền vững, giảm phát thải khí nhà kính. Đây chính là “mảnh ghép” quan trọng trong Đề án 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao mà tỉnh An Giang đang quyết tâm thực hiện. Khi những nút thắt về vốn, hạ tầng và pháp lý dần được tháo gỡ, hạt gạo An Giang sẽ không chỉ dừng lại ở mục tiêu an ninh lương thực mà còn khẳng định vị thế thương hiệu xanh, sạch và bền vững trên thị trường.

PHƯƠNG LAN