Liên kết nông dân, chữ tín quyết định

Bà Trần Thị Ngọc thu hoạch ớt. Ảnh: AN LÂM

Ở xã Long Điền, khi chúng tôi theo chân Hội Nông dân tỉnh và một doanh nghiệp đi tìm nguồn ớt thu mua, nông dân tỏ ra khá dè dặt, không mặn mà với “bao tiêu”. Bà Trần Thị Ngọc, ngụ ấp Mỹ Quý nói: “Hồi trước làm theo quy trình của công ty, xài phân thuốc họ đưa, tốn kém hơn gấp rưỡi mà tới lúc thu hoạch thì không thấy ai tới mua. Gọi điện thì hẹn lần hẹn lữa, ớt chín rụng đầy ruộng, coi như chúng tôi trắng tay”.

Câu chuyện của bà Ngọc không phải cá biệt. Nhiều nông dân từng đặt niềm tin vào mô hình liên kết, chấp nhận thay đổi tập quán canh tác, làm đúng quy trình kỹ thuật doanh nghiệp yêu cầu. Nhưng đến ngày thu hoạch, doanh nghiệp thu mua chậm trễ, thậm chí mất hút, khiến nông sản hư hỏng, giá rớt thê thảm. Sự thất vọng ấy khiến họ quay lại chọn con đường cũ - bán cho thương lái, được tiền liền, dù giá thấp hơn. Bà Ngọc nói thêm, điều khiến bà con buồn nhất không chỉ là thiệt hại tiền bạc, mà là cảm giác bị “bỏ rơi”. “Doanh nghiệp kêu gọi làm chung, hứa bao tiêu, nhưng lúc khó khăn thì nông dân tự chịu. Mình làm đúng, làm đủ mà không ai đứng ra chịu trách nhiệm thì sao còn dám tin”.

Ở xã An Biên, ông Nguyễn Văn Xiêm, ngụ ấp Ngã Cạy cũng từng trải qua kinh nghiệm nhớ đời với doanh nghiệp thu mua lúa. Ông kể, đầu vụ có người xuống vận động ký thỏa thuận liên kết, hứa thu mua cao hơn thị trường vài trăm đồng mỗi ký. Không có hợp đồng kinh tế rõ ràng, chỉ là một bản cam kết đánh máy. Tin tưởng, ông Xiêm làm theo hướng dẫn, chọn giống, bón phân đúng quy trình. “Đến ngày cắt lúa thì giá lúa ngoài thị trường giảm mạnh. Tôi gọi cho doanh nghiệp hoài không bắt máy. Lúa chín nằm ngoài đồng, ruột gan nóng như lửa đốt. Không có hợp đồng pháp lý rõ ràng, không có ràng buộc trách nhiệm thì nông dân thiệt đủ đường”, ông Xiêm bức xúc nói. Không bán thì lúa quá ngày sẽ giảm chất lượng, mà bán cho thương lái thì giá thấp hơn rất nhiều so với mức đã hứa. Cuối cùng, ông chấp nhận lỗ để vớt vát. Từ đó, ông dè dặt hẳn với hai chữ “liên kết”.

Theo Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nông dân tỉnh Lâm Quốc Toàn, có những trường hợp doanh nghiệp ký hợp đồng với nông dân chỉ để hoàn tất hồ sơ vay vốn ưu đãi từ ngân hàng, nhưng sau đó không thực hiện việc thu mua. “Chỉ một vài doanh nghiệp làm ăn thiếu trách nhiệm cũng đủ để “một con sâu làm rầu nồi canh”, khiến cả mô hình liên kết bị mất uy tín trong mắt nông dân”, ông Toàn nhận định.

Tuy vậy, không thể phủ nhận rằng liên kết sản xuất - tiêu thụ vẫn là hướng đi đúng. Vấn đề là phải làm sao để nông dân an tâm tham gia. Trước hết, từ phía nông dân, cần mạnh dạn thay đổi cách làm nhỏ lẻ, manh mún. Việc thành lập tổ hợp tác, hợp tác xã không chỉ để “có tên gọi”, mà nhằm tạo ra vùng nguyên liệu lớn, đủ sản lượng và đồng đều chất lượng cho doanh nghiệp thu mua. Khi có số lượng lớn, nông dân mới có tiếng nói, mới đủ sức đàm phán về giá và điều kiện hợp tác.

Nhưng để nông dân mạnh dạn, vai trò của doanh nghiệp là then chốt. Ông Trần Văn Hoàng - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu nông sản Hoàng Long Xanh, TP. Hồ Chí Minh nhận định: “Liên kết muốn bền thì doanh nghiệp phải giữ chữ tín. Đã nói bao tiêu thì phải mua đúng hẹn, đúng giá, không được “lật kèo” khi thị trường biến động. Nếu doanh nghiệp làm ăn không đàng hoàng, nông dân mất niềm tin thì sau này có muốn hợp tác cũng không ai dám”. Ông Hoàng cho rằng, thanh toán phải minh bạch và nhanh gọn, tốt nhất là tiền mặt hoặc chuyển khoản ngay khi giao hàng bởi nông dân cần tiền để trả nợ vật tư, lo chi phí gia đình. Chậm 1 - 2 ngày cũng đủ làm họ lao đao.

Quan điểm này trùng khớp với suy nghĩ của anh Trương Trọng Tú, ngụ ấp Tây Sơn 3, xã An Biên: “Tôi ngại bán lúa cho doanh nghiệp vì họ thường không trả tiền liền, hay nợ lại 2 - 3 ngày. Không phải sợ họ giật tiền, mà vì nông dân trông chờ vô mùa lúa để trang trải đủ thứ. Thà bán cho thương lái lấy tiền liền còn hơn”.

Theo nhiều nông dân, để họ an tâm liên kết với doanh nghiệp, không chỉ là giá cao hơn mà còn là sự tôn trọng và chữ tín. Một bản hợp đồng chặt chẽ, một cơ chế giám sát minh bạch, sự hỗ trợ pháp lý từ Nhà nước và đặc biệt là thái độ làm ăn nghiêm túc từ doanh nghiệp sẽ tạo nên nền tảng cho mối liên kết bền vững.

AN LÂM