Sức sống trên ruộng, vườn chuyển đổi

Vườn xoài xanh tốt, trải dài hai bên đường ở xã Cù Lao Giêng. Ảnh: THỦY TIÊN

Chuyển đổi nâng giá trị

Buổi sáng ở vùng biên giới Vĩnh Xương, những vườn xoài trĩu quả trải dài trên vùng đất từng canh tác lúa kém hiệu quả. Ít ai nghĩ rằng nơi này trước đây là những cánh đồng nông dân “cày sâu cuốc bẫm mà vẫn thiếu trước hụt sau”. Chỉ tay về phía vườn xoài xanh mướt, ông Huỳnh Văn Hiệp - Giám đốc Hợp tác xã Cây ăn trái Vĩnh Xương chia sẻ: “Trước đây, người dân sản xuất manh mún, phụ thuộc cây lúa nên thu nhập bấp bênh. Khi chuyển sang trồng xoài xuất khẩu, thành lập hợp tác xã, liên kết bao tiêu, hiệu quả tăng rõ rệt. Thu nhập có thể đạt khoảng 80 triệu đồng/1.000m²/năm, giá ổn định, không còn cảnh tự tìm đầu ra”.

Từ chủ trương tái cơ cấu nông nghiệp, chính quyền địa phương đã tổ chức họp dân, vận động chuyển đổi đất lúa kém hiệu quả sang trồng cây ăn trái. Đến nay, riêng xã Vĩnh Xương đã chuyển đổi khoảng 640ha sang trồng xoài keo, xoài cát Hòa Lộc, hình thành vùng chuyên canh có giá trị cao. “Thực tiễn cho thấy, khi tham gia hợp tác xã, nông dân không chỉ thay đổi cây trồng, mà còn thay đổi cách làm. Từ sản xuất nhỏ lẻ, phụ thuộc thị trường, người dân từng bước tham gia vào chuỗi liên kết có tổ chức, nơi giá trị sản phẩm được định hình bằng kỹ thuật, tiêu chuẩn và thị trường”, ông Bùi Thái Hoàng - Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Vĩnh Xương nhấn mạnh.

Không chỉ ở Vĩnh Xương, nhiều địa phương khác cũng chủ động chuyển đổi theo điều kiện từng vùng. Đáng chú ý, mô hình lúa - tôm tại vùng U Minh Thượng với diện tích khoảng 107.000ha đang cho hiệu quả rõ rệt. Năng suất lúa đạt khoảng 6 tấn/ha, nhiều hộ đạt lợi nhuận 300 - 350 triệu đồng/năm nhờ kết hợp nuôi tôm, cua, cá và trồng lúa trên cùng diện tích. Đây là minh chứng sinh động cho việc khai thác đa giá trị trên một diện tích thay vì chỉ phụ thuộc vào một loại cây trồng.

Tại xã Cù Lao Giêng, bà Trần Thị Lệ cho biết, trước đây trồng lúa thu nhập thấp, phụ thuộc thời tiết, nhưng khi bà chuyển sang trồng xoài, đời sống gia đình ổn định hơn, có tích lũy. Từ thực tiễn đó có thể thấy, chuyển đổi không chỉ là thay cây, đổi con, mà là chuyển từ sản xuất số lượng sang giá trị, từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp.

Tổ chức lại sản xuất

Nếu chuyển đổi tạo ra “sức sống mới”, thì việc duy trì và phát triển sức sống đó phụ thuộc vào cách tổ chức sản xuất và khả năng thích ứng với thị trường. Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình chuyển đổi vẫn còn vấn đề cần lưu tâm. Ở một số nơi, sản xuất còn manh mún, liên kết chưa chặt chẽ, đầu ra chưa ổn định, rủi ro thị trường vẫn hiện hữu. Nguyên nhân chủ yếu do chuyển đổi ở một số khu vực còn mang tính tự phát, chưa gắn chặt với quy hoạch và chuỗi giá trị.

Thời gian qua, gần 100 hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn tỉnh đã tham gia vào quá trình chuyển đổi, hoạt động trên nhiều lĩnh vực như trồng lúa, rau màu, cây ăn trái, nuôi thủy sản. Những hợp tác xã nông nghiệp như Hợp tác xã Nông nghiệp Phú Thạnh, xã Chợ Vàm; Hợp tác xã Cây ăn trái Vĩnh Xương, xã Vĩnh Xương; Hợp tác xã Tân Phú A1, Hợp tác xã Tân Hậu A2, xã Tân An… không chỉ giúp nông dân sản xuất tập trung, mà còn tạo cầu nối với doanh nghiệp, từng bước hình thành chuỗi liên kết. Phần lớn diện tích chuyển đổi đã có liên kết tiêu thụ, được cấp mã số vùng trồng, vùng nuôi, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu, hạn chế tình trạng “được mùa, mất giá”.

Ở góc độ thị trường, ông Lê Trung Dũng - Phó Chủ tịch Hiệp hội Thủy sản An Giang cho rằng, việc phát triển nuôi trồng thủy sản cần đi đôi với kiểm soát chất lượng và quy hoạch vùng nuôi nhằm tạo dư địa cho xuất khẩu bền vững. Thực tiễn đặt ra một yêu cầu, chuyển đổi không chỉ là thay đổi cơ cấu sản xuất, mà phải gắn với tổ chức lại sản xuất một cách bài bản. Muốn vậy, cần đồng bộ các giải pháp như quy hoạch vùng, đẩy mạnh liên kết, xây dựng thương hiệu, tăng cường hỗ trợ vốn, đào tạo kỹ thuật.

Từ thửa ruộng cho giá trị thấp đã hình thành những vùng sản xuất năng động, đa giá trị. Điều đó khẳng định, khi chủ trương đúng được cụ thể hóa bằng cách làm phù hợp, nông nghiệp không còn là “vùng trũng”, mà trở thành không gian phát triển mới. Vấn đề đặt ra không phải là có chuyển đổi hay không, mà là chuyển đổi đến đâu, tổ chức ra sao và kiểm soát như thế nào, để mỗi cánh đồng không chỉ tạo ra sản phẩm, mà còn tạo ra giá trị, thu nhập và tương lai bền vững cho nông dân.

MINH HIỂN