Trở lại Ô Tà Sóc

Ô Tà Sóc tọa lạc tại núi Dài. Ảnh: THÀNH CHINH

Ô Tà Sóc là một trong những căn cứ cách mạng nổi tiếng của An Giang, nằm bên sườn núi Dài lớn (Ngọa Long Sơn) trong dãy Thất Sơn. Ô Tà Sóc là căn cứ của Tỉnh ủy An Giang, trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo cuộc khoáng chiến chống Mỹ đi đến thành công, góp phần vào thắng lợi chung của cả nước, đem lại hòa bình, độc lập, tự do cho dân tộc.

Năm 2002, căn cứ cách mạng Ô Tà Sóc được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia. Theo tiếng Khmer, “Ô Tà Sóc” có nghĩa là “suối ông Sóc”, một cái tên hiền hòa, giản dị như chính dáng vẻ thiên nhiên nơi đây. Nhưng phía sau cái tên ấy là một “lịch sử” dữ dội, anh dũng. Trong những năm 1962 - 1967, Ô Tà Sóc là căn cứ của Tỉnh ủy An Giang, là trung tâm chỉ đạo cách mạng của cả vùng. Giữa núi rừng hiểm trở, nơi đây tập trung đầy đủ các cơ quan từ quân sự, an ninh đến dân vận, tuyên huấn, trở thành “đầu não” của phong trào đấu tranh ở khu vực biên giới Tây Nam Bộ.

Đi sâu vào khu di tích, con đường tầm vông kéo dài hun hút. Hai hàng cây thẳng đều, cao vút, thân mảnh nhưng rắn rỏi, khiến người ta không khỏi liên tưởng đến những con người năm xưa, bình dị mà kiên cường. Chính trên những lối mòn như thế này, giữa bom đạn và hiểm nguy, những người lính, người liên lạc đã âm thầm băng rừng, vận chuyển lương thực, vũ khí, giữ cho mạch sống của căn cứ không bao giờ đứt đoạn. Mỗi bước chân khi ấy không chỉ là hành trình địa lý, mà còn là hành trình của niềm tin.

Dưới chân núi, hồ Ô Tà Sóc mở ra như một tấm gương lớn. Mặt nước trong veo, phẳng lặng, phản chiếu bầu trời và màu xanh của núi rừng. Hôm nay, hồ Ô Tà Sóc là công trình thủy lợi quan trọng, cung cấp nước cho sản xuất nông nghiệp của vùng, nhưng trong chiến tranh, nơi đây từng là không gian ẩn náu, là điểm tựa của nhiều hoạt động cách mạng. Đứng bên bờ hồ, nhìn mặt nước gợn nhẹ theo làn gió, người ta dễ có cảm giác thời gian đang chậm lại, để quá khứ và hiện tại cùng soi bóng vào nhau.

Trong những năm tháng ác liệt, Ô Tà Sóc từng là mục tiêu của nhiều đợt càn quét quy mô lớn của quân Mỹ. Máy bay ném bom, pháo kích, xe tăng phối hợp, quyết xóa sổ căn cứ. Có thời điểm, bom đạn dội xuống dày đặc đến mức nơi này bị gọi là “Ô Tàn Khốc”. Nhưng giữa vòng vây ấy, lực lượng cách mạng vẫn kiên cường bám trụ, giữ vững cơ quan lãnh đạo, bảo toàn lực lượng, tiếp tục chỉ đạo phong trào đấu tranh. Chính trong thử thách khắc nghiệt nhất, bản lĩnh và ý chí con người nơi đây được khẳng định rõ rệt.

Khu trung tâm di tích hôm nay vẫn còn đó phù điêu lớn khắc họa cảnh chiến đấu và sinh hoạt của quân, dân trong những năm tháng gian khổ. Những đường nét chạm khắc như vẫn còn mang theo nhịp điệu của một thời lửa đạn. Bên cạnh là nhà trưng bày tưởng niệm, nơi lưu giữ những hình ảnh, hiện vật giản dị như chiếc võng, bi đông nước, dụng cụ y tế thô sơ… Tất cả như kể lại một thời mà sự sống và cái chết chỉ cách nhau trong gang tấc. Không cần những lời thuyết minh dài dòng, chỉ cần đứng trước những hiện vật ấy, người ta cũng đủ cảm nhận được sự khắc nghiệt của chiến tranh và sự bền bỉ của con người.

Men theo lối mòn lên đồi Ma Thiên Lãnh, tôi cảm nhận rõ hơn sự khốc liệt của địa hình nơi đây. Đá tai mèo lởm chởm, dốc cao, đường đi gập ghềnh. Trong những năm chiến tranh, nơi này từng là điểm giao tranh dữ dội, bom đạn cày xới, cây rừng cháy trụi. Nhiều chiến sĩ đã ngã xuống mà không kịp để lại tên tuổi. Câu chuyện về 6 đồng chí bộ đội chủ lực bị bom dập, vồ đá lấp miệng hang không ra được, cuối cùng tất cả đều hy sinh “Trên đồi Ma Thiên Lãnh”. Tôi nhớ những câu thơ của nhà thơ Nguyễn Thị Trà Giang trong bài “Trên đồi Ma Thiên Lãnh”: “Hãy ngồi thêm chút nữa bạn ơi/Nhang sắp tàn thắp thêm tuần nhang nữa/Đời rộng quá, làn khói thì bé nhỏ/Gió có đưa vào chỗ các anh nằm?… Tôi thẫn thờ trước khối đá lặng câm/Lấp cửa hang chôn các anh trong đó/ Chôn nỗi khát khao, chôn niềm thương nhớ/Mười tám, đôi mươi, trẻ quá cuộc đời…” và nhớ về những linh hồn đã hòa vào đá núi.

Đứng trên cao nhìn xuống, toàn cảnh Ô Tà Sóc hiện ra với một vẻ đẹp vừa hùng vĩ vừa bình yên. Những cánh đồng dưới chân núi trải dài trong nắng, những mái nhà thấp thoáng giữa gam màu xanh. Nơi từng là chiến trường ác liệt nhất, hôm nay lại là nơi của sự sống, của mùa màng. Những đoàn học sinh, sinh viên, cán bộ… vẫn tìm về đây để tham quan và để hiểu hơn về những gì đã diễn ra, để nhận ra giá trị của hòa bình hôm nay.

Chia tay Ô Tà Sóc khi nắng đã đứng bóng, tôi bước lại trên con đường tầm vông. Bóng cây đổ dài trên mặt đất, gió vẫn thổi, lòng người vẫn mênh mang... Sự bình yên hôm nay, những con đường rộng mở, những cánh đồng no ấm… tất cả đều được đánh đổi bằng những năm tháng không thể lặp lại.

TRẦN HUỲNH